Skip to main content

  | मौसम…

411 समाचार
Public archive edition · Attributed source reporting with original dates · AI drafts are excluded

411 REFERENCE · Wikipedia

अइज़ोल

Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.

भारतीय राज्य मिज़ोरम का राजधानी नगर ज़िले अइज़ोल ज़िला अइज़ोल Aizawl Aizawl Montage.png अइज़ोल नगर के चित्र (ऊपर बायें से दक्षिणावर्त): पछुंगा विश्वविद्यालय प्रवेशद्वार, सोलोमन मन्दिर, अईज़ोल बाज़ार, अइज़ोल का रात्रि दृश्य, लेंगपुई विमानक्षेत्र का भवन अइज़ोल India Mizoram 23.73 92.72 inline, title मिज़ोरम में स्थिति देश प्रान्त मिज़ोरम ज़िला अइज़ोल ज़िला तहसील 129.91 1132 293416 2011 234 भाषा प्रचलित मिज़ो भामस +5:30 पिनकोड 796001 दूरभाष कोड 0389 MZ-01 लिंगानुपात 1025/1000 ♀/♂ जलवायु Cwa साक्षरता 98.36% aizawl.nic.in अइज़ोल (Aizawl) Aizawl.ogg भारत के मिज़ोरम राज्य की राजधानी और सबसे बड़ा नगर है। यहाँ पर राज्य के सभी प्रशासनिक भवन जैसे महत्वपूर्ण सरकारी भवन, विधानसभा तथा सचिवालय स्थित है।"Mizoram: Past and Present," Hargovind Joshi, Mittal Publications, 2005, ISBN 9788170999973."A Sociological Understanding of North East India," Dr. Karabi Konch, Notion Press, 2019, ISBN 9781646787593. इतिहास १८७१-७२ के दौरान मिज़ो मुखिया खालकोम के उपद्रवी व्यवहार के कारण ब्रिटिश लोगों ने एक चौकी बनायी जो कि बाद में अइज़ोल ग्राम कहलायी।के॰ सी॰ काबरा Economic Growth of Mizoram: Role of Business & Industry 2008 Concept Publishing Company https://books.google.com/books?id=0PcdaYllHNUC&pg=PA75&lpg=PA75&dq=lunglei+economy#v=onepage&q=lunglei%20economy&f=false 9788180695186 14 मई 2018 https://web.archive.org/web/20190402151426/https://books.google.com/books?id=0PcdaYllHNUC&pg=PA75&lpg=PA75&dq=lunglei+economy#v=onepage&q=lunglei%20economy&f=false 2 अप्रैल 2019 live मिज़ो आदिवासियों के विरुद्ध ब्रिटिश सैन्य अभियान के दौरान १८९० में असम पुलिस के अधिकारी डेैली ने ४०० जवानों के साथ ब्रिटिश टुकड़ी को मदद भेजी। डेैली की अनुशंसा पर अइज़ोल की चौकी को और अधिक मजबूत बनाया गया। टुकड़ी ने यहाँ पर सुदृढ़ घेरेबंदी की तथा भवन बनवाये।The Making of Aijal https://web.archive.org/web/20131112023258/http://aizawl.nic.in/makingofaijal.htm 12 नवम्बर 2013 मेजर लोच के नेतृत्व में १८९२-९५ में अइज़ोल से सिलचर तक सड़क मार्ग बनावाया गया। भारतीय वायु सेना ने मार्च १९६६ में मिज़ो नेशनल फ्रण्ट विद्रोह के दौरान नगर में हवाई हमलें किये जिसके कारण विद्रोहियों को लुंगलेई तक पीछे हटना पड़ा। Encyclopaedia of North-East India: Mizoram हैमलेट बारेह 206–216 मित्तल प्रकाशन 2001 978-81-7099-787-0 १९६६ तक अइज़ोल एक बड़ा गाँव था मगर विदोह के बाद मिज़ो गाँवों का पुनर्गठन हुआ जिसके फलस्वरूप यह पहले कस्बा फिर एक नगर बना। १९७२ तक यह नगर असम का भाग था मगर मिज़ोरम के पहले केन्द्र शासित प्रदेश तत्पश्चात 20 फरवरी १९८७ को भारतीय संविधान के ५३वें संशोधन, १९८६ के फलस्वरूप राज्य बनने पर नगर यहाँ की राजधानी बना।Mizoram To Be 23rd State Of India, Tribal Customs Protected http://www.apnewsarchive.com/1986/Mizoram-To-Be-23rd-State-Of-India-Tribal-Customs-Protected/id-3ad643fb331a404302e1b02172ded7b5 20 अगस्त 2012 एपीएन न्यूज़ https://web.archive.org/web/20130728192739/http://www.apnewsarchive.com/1986/Mizoram-To-Be-23rd-State-Of-India-Tribal-Customs-Protected/id-3ad643fb331a404302e1b02172ded7b5 28 जुलाई 2013 live भूगोल यह नगर कर्क रेखा के उत्तर में स्थित है। यह नगर समुद्र तल से ११३२ मीटर (३७१५ फीट) की ऊँचाई पर स्थित है तथा त्लावंग नदी घाटी पश्चिम में तथा तुईरिअल नदी घाटी पूर्व में स्थित है। जलवायु अइज़ोल Yes Yes 11.4 20.4 13.4 12.8 21.7 23.4 15.6 25.2 73.4 17.5 26.8 167.7 18.1 26.3 289.0 18.9 25.5 406.1 19.1 25.3 320.4 19.1 25.5 320.6 19.2 25.7 305.2 18.0 24.7 183.7 15.1 23.0 43.2 12.2 21.0 15.3 WMO left अइज़ोल की स्थिति व ऊँचाई के कारण यहाँ पर उपोष्णकटिबन्धीय जलवायु पायी जाती है। कोपेन जलवायु वर्गीकरण के अनुसार यहाँ पर आर्द्र उपोष्णकटिबंधीय जलवायु है मगर वर्षा बहुत होती है। ग्रीष्मकाल में तापमान 20 - 30 C के मध्य रहता है तथा शीतकाल में यह 11 - 21 C के मध्य रहता है।http://mizoram.nic.in/more/aizawl.htm Aizawl - the State Capital Mizoram 9 November 2012 https://web.archive.org/web/20131007035702/http://mizoram.nic.in/more/aizawl.htm 7 अक्टूबर 2013 अइज़ोल yes yes 20.4 21.7 25.2 26.8 26.3 25.5 25.3 25.5 25.7 24.7 23.0 21.0 24.3 11.4 12.8 15.6 17.5 18.1 18.9 19.1 19.1 19.2 18.0 15.1 12.2 16.4 green 13.4 23.4 73.4 167.7 289.0 406.1 320.4 320.6 305.2 183.7 43.2 15.3 2161.4 0.5 2.1 5.0 8.4 12.8 19.4 19.3 19.6 17.2 10.6 1.8 0.4 117.1 विश्व मौसम विज्ञान संगठन http://worldweather.wmo.int/066/c01562.htm https://web.archive.org/web/20120506155631/http://worldweather.wmo.int/066/c01562.htm 6 मई 2012 विश्व मौसम सूचना केन्द्र–अइज़ोल विश्व मौसम विज्ञान संगठन 16 मई 2014 मई 2012 नगर दृश्य File:Aizawl Panoramic View.jpg 200 ज़ेमबाक से ली गयी अइज़ोल नगर की चित्रमाला जनसांख्यिकी अइज़ोल में धर्म #Fcd116 धर्म प्रतिशत right इसाई blue 93.63 हिन्दू orange 4.14 मुस्लिम green 1.52 बौद्ध yellow 0.45 उल्लेख नहीं किया black 0.11 अन्य grey 0.09 सिक्ख olive 0.03 जैन brown 0.02 २०११ की जनगणना के अनुसार अइज़ोल नगर की जनसंख्या २९३,४१६ है, जिसमें पुरुष १४४,९१३ (४९.३९%) तथा महिलाएँ १४८,५०३ है। साक्षरता दर ९८.३६% तथा लिंगानुपात १०२५ महिला प्रति १००० पुरुष है। ६ वर्ष से कम उम्र के बच्चों के मध्य लिंगानुपात ९८३ महिला प्रति १००० पुरुष है। विभिन्न आदिवासी समूहों के मिज़ो लोग नगर की जनसंख्या में बहुसंख्यक हैं। नगर में ईसाई धर्म के अनुयायी बहुसंख्यक हैं। ये कुल जनसंख्या का ९३.६३% बनाते हैं। इसके बाद हिन्दू हैं जो कि कुल जनसंख्या के ४.१४% हैं। तत्पश्चात मुस्लिम १.५२%, बौद्ध ०.४५%, अन्य ०.०९%, सिक्ख ०.०३% तथा जैन ०.०२% हैं। ०.११% लोगों ने अपने धर्म का उल्लेख नहीं किया है। इनर लाइन परमिट सरकारी कर्मचारी के अतिरिक्त मिज़ोरम में प्रवेश हेतु घरेलू पर्यटकों को इनर लाइन परमिट (आईएलपी) की आवश्यकता पड़ती है। आईएलपी को सम्बन्धित अधिकारियों से नयी दिल्ली, कोलकाता, मुम्बई, गुवाहाटी, शिलांग तथा सिलचर में प्राप्त किया जा सकता है। यह अइज़ोल के निकटतम लेंगपुई विमानक्षेत्र पर पधारने के बाद भी प्राप्त किया जा सकता है।http://mizoram.nic.in/more/ilp.htm Inner Line Permit (ILP): Mizoram mizoram.nic.in 2018-01-08 https://web.archive.org/web/20180511165848/http://mizoram.nic.in/more/ilp.htm 11 मई 2018 live विदेशी नागरिकों को अपने आगमन से २४ घण्टे के अंदर मिज़ोरम के पुलिस अधीक्षक के कार्यालय में पंजीकरण करवाना पड़ता है। परन्तु चीन, अफ़ग़ानिस्तान और पाकिस्तान के नागरिकों को राज्य में प्रवेश से पूर्व भारत के गृह मंत्रालय से अनुमति लेनी पड़ती है। यातायात हवाई मार्ग अइज़ोल हवाई मार्ग द्वारा लेंगपुई विमानक्षेत्र से जुड़ा है, जो कि इसका निकटतम विमानक्षेत्र है। यह विमानक्षेत्र कोलकाता के नेताजी सुभाष चंद्र बोस अंतर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र, गुवाहाटी के लोकप्रिय गोपीनाथ बारदोलोई अन्तरराष्ट्रीय विमानक्षेत्र, शिलांग विमानक्षेत्र तथा इम्फ़ाल विमानक्षेत्र द्वारा जुड़ा है। तीन विमान कम्पनियाँ एयर इण्डिया, जेट एयरवेज तथा स्पाइस जेट लेंगपुई विमानक्षेत्र से नियमित रूप से हवाई सेवा का संचालन करती है। २०१२ में पवन हंस नामक हेलिकॉप्टर सेवा प्रारम्भ हुईMIZORAMA HELICOPTER SERVICE TUR CHIEF MINISTER IN HAWNG http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng Mizoram DIPR 14 August 2012 https://web.archive.org/web/20131212015939/http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizorama-helicopter-service-tur-chief-minister-in-hawng 12 दिसम्बर 2013 जो नगर को लुंगलेई, लॉङ्गतलाई, सइहा, चॉङ्गते, सेरछिप, चम्फाई, कोलासिब, खवज़ोल, नगोपा तथा ह्नाहथिआल को जोड़ती है।Nilaini atangin ‘Helicopter Service http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63 20 अगस्त 2012 द ज़ोज़म टाइम्स https://web.archive.org/web/20150923163051/http://www.thezozamtimes.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5455:nilaini-atangin-helicopter-service&catid=43:news&Itemid=63 23 सितंबर 2015 deadMizoram Chhunga Helicopter Service Scheduled Thar https://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizoram-chhunga-helicopter-service-scheduled-thar 23 सितम्बर 2015 DIPR: Govt of Mizoram https://web.archive.org/web/20150923144248/https://dipr.mizoram.gov.in/press-release/mizoram-chhunga-helicopter-service-scheduled-thar 23 सितंबर 2015 dead रेलमार्ग अइज़ोल का सबसे निकटतम रेलवे स्टेशन सायरंग है। जो वर्ष 2025 में पूरा हुआ है और रेल सुविधा प्रारंभ हो चुकी है जिससे अइज़ोल सहित पूरे राज्य को बेहतर रेल सम्पर्क सुविधा प्राप्त हुई हैPTI Broad gauge track project in Mizoram to be over by March 2015 http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/broad-gauge-track-project-in-mizoram-to-be-over-by-march/776596.html 13 August 2012 CNN IBN Live 26 जनवरी 2013 https://archive.today/20130126055457/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/broad-gauge-track-project-in-mizoram-to-be-over-by-march/776596.html dead इसके साथ ही नगर में बेहतर सम्पर्क हेतु ज़ेमबाक से कुलिकावन तक ५ किमी लम्बी अइज़ोल मोनोरेल का भी प्रस्ताव है।Our Special Correspondent http://telegraphindia.com/1110321/jsp/northeast/story_13740952.jsp The Telegraph - Calcutta (Kolkata) | Northeast | Monorail project for Aizawl Telegraphindia.com 2011-03-21 2012-12-24 https://web.archive.org/web/20180518055649/https://www.telegraphindia.com/1110321/jsp/northeast/story_13740952.jsp 18 मई 2018 dead सड़क मार्ग अइज़ोल असम के सिलचर से राष्ट्रीय राजमार्ग ५४ द्वारा, त्रिपुरा की राजधानी अगरतला से राष्ट्रीय राजमार्ग ४० द्वारा तथा मणिपुर की राजधानी इम्फाल से राष्ट्रीय राजमार्ग १५० द्वारा जुड़ा है। मीडिया समाचारपत्र मिज़ो और अंग्रेजी में प्रकाशित होने वाले अइज़ोल कुछ समाचारपत्र निम्नलिखित हैं:Accredited Journalists http://dipr.mizoram.gov.in/journalists DIPR Mizoram 5 सितम्बर 2012 https://web.archive.org/web/20130619020709/http://dipr.mizoram.gov.in/journalists 19 जून 2013 2 वनग्लैनी http://vanglaini.org/ Vanglaini - Mizo Daily Since 1978 vanglaini.org 30 जून 2010 https://web.archive.org/web/20140401164127/http://www.vanglaini.org/ 1 अप्रैल 2014 द ज़ोज़म टाइम्सThe Zozam Times http://thezozamtimes.org/ 7 सितम्बर 2012 https://web.archive.org/web/20140107115720/http://thezozamtimes.org/ 7 जनवरी 2014 द अइज़ोल पोस्टThe Aizawl Post http://www.theaizawlpost.com/ 7 सितम्बर 2012 https://web.archive.org/web/20140103222150/http://theaizawlpost.com/ 3 जनवरी 2014 खापुई अव मिज़ो अर्सी मिज़ो एक्सप्रेस ज़ावलैदी ज़ोज़म वीकलीZozam Weekly http://zozamweeklynews.blogspot.in/ 7 सितम्बर 2012 https://web.archive.org/web/20140518023157/http://zozamweeklynews.blogspot.in/ 18 मई 2014 ज़ोरम थलिर्तु सकेइबनेइ एंटलंग रेडियो आकाशवाणी अपने स्टूडियो से नियमित रूप से कार्यक्रम प्रसारित करता है। एफएम ज़ोअवी यहाँ का प्रसिद्ध रेडियो स्टेशन है।AIR buatsaih FM Zoawi chu le http://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5815:air-buatsaih-fm-zoawi-chu-le 27 अगस्त 2012 वनग्लैनी https://web.archive.org/web/20140529085441/http://www.vanglaini.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5815:air-buatsaih-fm-zoawi-chu-le 29 मई 2014 dead दर्शनीय स्थल अइज़ोल के प्रमुख दर्शनीय स्थल निम्न हैं: 2 बड़ा बाज़ार मिज़ोरम राज्य संग्रहालय रिएक दुर्तलांग पहाड़ियाँ हमुइफांग बेरावातलंग बकतवांग गाँव सोलोमन मन्दिर खुआंगचेरा पुक फॉकलैण्ड अमयुज़मेंट पार्क शिक्षा thumb|200px|मिज़ोरम विश्विद्यालय प्रवेशद्वार यहाँ पर सरकारी व निजी दोनों ही विद्यालय हैं। उच्च शिक्षा के लिये भी कई कॉलेज हैं। २००१ में स्थापित मिज़ोरम विश्विद्यालय से यहाँ के सभी कॉलेज सम्बद्ध हैं। पछुंगा विश्वविद्यालय कॉलेज यहाँ का सबसे पुराना शिक्षण संस्थान है जो कि १९५८ में स्थापित हुआ था। इसके पश्चात १९७५ में अइज़ोल कॉलेज की स्थापना हुई। मिज़ोरम विधि कॉलेज यहाँ के विद्यार्थियों को कानून की शिक्षा उपलब्ध करवाता है।The Mizoram University Act of 25 अप्रैल 2000 https://web.archive.org/web/20120803150529/http://video.disc.iisc.ernet.in/vigyan/mizo_univ.htm 3 अगस्त 2012 भारतीय पत्रकारिता संस्थान तथा राष्ट्रीय प्रौद्यिगिकी संस्थान मिज़ोरम भी यहाँ के प्रमुख शिक्षण संस्थान हैं। फल्कावन में चिकित्सा कॉलेज भी खोलने का प्रस्ताव है।CENTRAL HEALTH SERVICES LEH AIIMS DOCTOR TEN CHIEF MINISTER HMU http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/central-health-services-leh-aiims-doctor-ten-chief-minister-hmu DIPR 15 अगस्त 2012 https://web.archive.org/web/20140201213316/http://dipr.mizoram.gov.in/press-release/central-health-services-leh-aiims-doctor-ten-chief-minister-hmu 1 फरवरी 2014 खेल thumb|200px|लाममुआल स्टेडियम फुटबॉल यहाँ का सर्वप्रिय खेल है। यहाँ के कई खिलाड़ी राष्ट्रीय लीगों में खेलते हैं। यहाँ के प्रसिद्ध खेल मैदान व क्लब निम्नलिखित हैं: खेल मैदान राजीव गाँधी स्टेडियम, मुआलपुई में स्थित २०,००० दर्शक क्षमता वाला स्टेडियमtirhkahthawla Mualpui Stadium Design http://www.misual.com/2010/06/18/mualpui-stadium-design/ misual.com 14 अगस्त 2012 https://web.archive.org/web/20130527095346/http://www.misual.com/2010/06/18/mualpui-stadium-design/ 27 मई 2013 हवला इण्डोर स्टेडियम: यहाँ का सबसे बड़ा इण्डोर स्टेडियम है, जहाँ बास्केटबॉल, बैडमिण्टन और बॉक्सिंग के लिये सुविधा उपलब्ध है। लाममुआल स्टेडियम एक मंजिला खेल मैदान है जहाँ ५००० दर्शकों के बैठने के लिये स्थान है। क्लब टीम खेल लीग आयोजक मिज़ोरम फुटबॉल टीम फुटबॉल संतोष ट्रॉफी राजीव गाँधी स्टेडियम, मुआलपुई अइज़ोल एफसी फुटबॉल आई-लीग राजीव गाँधी स्टेडियम, मुआलपुई चनमारी एफसी फुटबॉल मिज़ोरम प्रीमियर लीग लाममुआल स्टेडियम दिनथर एफसी फुटबॉल मिज़ोरम प्रीमियर लीग लाममुआल स्टेडियम सन्दर्भ 2 बाहरी कड़ियाँ Aizawl अइज़ोल अइज़ोल विकास प्राधिकरण अइज़ोल का आधिकारिक जालस्थल रीजेंसी अइज़ोल का आधिकारिक जालस्थल श्रेणी:अइज़ोल श्रेणी:अइज़ोल ज़िला श्रेणी:मिज़ोरम के नगर श्रेणी:अइज़ोल ज़िले के नगर श्रेणी:मिज़ोरम में हिल स्टेशन