411 REFERENCE · Wikipedia
लाटेक
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
दाएँ|अंगूठाकार|250px|लाटेक का प्रतीक
लाटेक (LaTeX), टेक (TeX) नामक टाइपसेटिंग प्रोग्राम के साथ प्रयुक्त 'डॉकुमेंट मार्कअप भाषा' तथा 'दस्तावेज निर्माण प्रणाली' है। 'लाटेक' से मतलब उस प्रोग्रामन भाषा से है जिसमें दस्तावेज लिखे जाते हैं, उन सम्पादित्रों (editors) को 'लाटेक' नहीं कहते जिनकी सहायता से ये दस्तावेज लिखे जाते हैं। लाटेक में कोई दस्तावेज बनाने के लिये किसी भी भी टेक्स्ट-सम्पादित्र की मदद से .tex फाइल तैयार कर ली जाती है।
शिक्षाजगत में लाटेक का खूब उपयोग किया जाता है। लाटेक का प्रयोग इसलिये उपयोगी है कि टेक (TeX) द्वारा उच्च गुणवत्ता की टाइपसेटिंग प्राप्त होती है। यह टाइपसेटिंग प्रणाली प्रोग्रामेबल डेस्क्टॉफ प्रकाशन की सुविधा प्रदान करती है और टाइपसेटिंग तथा डेस्कटॉप प्रकाशन के अधिकांश पक्षों को इसकी सहायता से स्वचालित बनाया जा सकता है, जैसे संख्यांकन (numbering) तथा क्रॉस-संदर्भित करना, सारणियाँ, चित्र, पेज-लेआउट, पुस्तक-सूची आदि।
लाटेक एक उच्च स्तरीय प्रोग्रामन भाषा है जो टेक (TeX) की क्षमता (powers) का उपयोग करके उच्च गुणवत्ता की टाइपसेटिंग प्रदान करती है। लाटेक मूलतः टेक के कुछ मैक्रो के समूह से बना है।
लाटेक मूलत: १९८० के दशक के आरम्भिक वर्षों में लिखा गया था। सम्प्रति इसका LaTeX2e संस्करण चल रहा है।
यह एक निःशुल्क उपलब्ध सॉफ्टवेयर है।
लाटेक दस्तावेज का उदाहरण
\documentclass[11pt,a4paper]{article}
\usepackage{polski}
\usepackage[latin2]{inputenc}
% by użyć polskich znaków w systemach Linux
% używamy kodowania "latin2" lub "utf8", dla Windows "cp1250"
\title{\LaTeX}
\author{Jan Wikipedysta}
\date{}
\begin{document}
\maketitle
\begin{abstract}
Dokument ten prezentuje kilka zasad składu tekstu
w~systemie \LaTeX.
\end{abstract}
% pierwsza sekcja
\section{Tekst}\label{sec:tekst}
\LaTeX\ ułatwia autorowi tekstu zarządzanie
numerowaniem sekcji, wypunktowaniami oraz odwołaniami
do tabel, rysunków i~innych elementów. W~łatwy sposób
możemy się odwołać do wzoru \ref{eqn:wzor1}.
% druga sekcja
\section{Matematyka}\label{sec:matematyka}
Poniższy wzór prezentuje możliwości \LaTeX\ w~zakresie
składu formuł matematycznych. Wzory są numerowane
automatycznie, podobnie jak inne elementy o~których
mowa w~sekcji~\ref{sec:tekst}.
\begin{equation}
E = mc^2,
\label{eqn:wzor1}
\end{equation}
gdzie
\begin{equation}
m = \frac{m_0}{\sqrt{1-\frac{v^2}{c^2}}}.
\end{equation}
\end{document}अंगूठाकार|350px|बाँये तरफ दिये गये स्रोत-कोड से प्राप्त दस्तावेज ऐसा दिखेगा
लाटेक में देवनागरी लिपि
लाटेक प्रोग्रामन भाषा में देवनागरी लिपी में भी दस्तावेज बनाये जा सकते हैं। इसके लिए "देवनागरी" (Devanagari) नामक संकुल (पैकेज) स्थापित करना होता है।http://www.tifr.res.in/~sjv/own/hlinux_commands.html#latex उबण्टू में लेटेक्स स्थापना 2 जून 2013 https://web.archive.org/web/20130921120326/http://www.tifr.res.in/~sjv/own/hlinux_commands.html#latex 21 सितंबर 2013 live इसको आसान विधि से लिखने के लिए एक सरलतम उदाहरण निम्न है:
यह एक latex_devnag.dn नाम से बनी संचिका है:
\documentclass[12pt]{article}
\usepackage{devanagari}
\title{\LaTeX ~{\dn meM devanaagarI lipi}}
\date{\dn caitra "sukla ekam, 2070}
\author{\dn lekhaka kaa naama}
\begin{document}
\maketitle
{\dn a aa i I u U .r .R .l e ai o au aM aH}
{\dn ka kaa ki kI ku kU k.r k.R k.l ke kai ko kau kaM kaH}
{\dn ka kha ga gha "na}
{\dn ca cha ja jha ~na}
{\dn .ta .tha .da .dha .na}
{\dn ta tha da dha na}
{\dn pa pha ba bha ma}
{\dn ya ra la va}
{\dn "sa .sa sa ha}
{\dn k.sa tra j~na}
{\dn qa .kha .ga za Ra Rha fa La}
{\dn ka.m ka/ ka.h ka.a.a.a k~a k~o .o | || ka~r ka@ ka# ka..}
{\dn calo devanaagarI likhate haiM|}
\end{document}
उबण्टू अथवा लिनक्स प्रचालन तन्त्र में इसे निम्न विधि से संचालित करते हैं
अनुबोधक> devnag latex_devnag.dn
अनुबोधक> pdflatex latex_devnag.texअंगूठाकार|350px|बाएँ तरफ दिए गए स्रोत-कोड व समादेशनों से प्राप्त दस्तावेज ऐसा दिखेगा
संख्याओं को देवनागरी लिपी में लिखने के लिए .tex संचिका में {\dn 1 2 3 4 5 6 7 8 9 0} लिखना होगा जो १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ ० के रूप में प्रदर्शित होगा।
सन्दर्भ
बाहरी कड़ियाँ
LaTeX का मुख पृष्ठ
CTAN — the Comprehensive TeX Archive Network
टेक सदस्य समूह (द टेक यूजर ग्रुप)
TeX and LaTeX questions and answers at StackExchange
लातेक विकिबुक
Detexify Helps you find symbols in LaTeX
Source of LaTeX templates for a wide variety of uses
श्रेणी:प्रोग्रामिंग भाषा