411 REFERENCE · Wikipedia
शुग़नी भाषा
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
शुग़नी ख़ुग़नून ज़ीव कूहिस्तोनी-बदख़्शान, ताजिकिस्तानबदख़्शान, अफ़ग़ानिस्तान ४०,००० (ताजिकिस्तान, १९७५)२०,००० (अफ़ग़ानिस्तान, १९९४) Indo-European हिन्द-ईरानी ईरानी पूर्वी दक्षिणपूर्वी पामीरी अरबी-फ़ारसी, सिरिलिक, रोमन रुशानी उपभाषा sgh
शुग़नी भाषा एक पामीरी भाषा-परिवार की बोली है जो मध्य एशिया में ताजिकिस्तान के कूहिस्तोनी-बदख़्शान स्वशासित प्रान्त और अफ़ग़ानिस्तान के बदख़्शान प्रान्त में बोली जाती है।Karamšoev, Dodchudo K. (1988-99). Šugnansko-russkij slovar. 3 vols. Moskva: Nauka. ISBN 5-02-016991-9 (Vol. 2), ISBN 5-02-018101-3 /ISBN 5-02-017858-6 (Vol. 3)http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=12-16 Ethnologue:Indo-European, Indo-Iranian, Iranian, Eastern, Southeastern 22 जनवरी 2013 https://web.archive.org/web/20121016092035/http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=12-16 16 अक्तूबर 2012 live
उपभाषाएँ
रुशानी भाषा, जो अधिकतर ताजिकिस्तान में बोली जाती है, शुग़नी की ही एक उपभाषा है। बरतानगी, ख़ुलफ़ी और रोशोरवी भी अक्सर शुग़नी की उपभाषाएँ कहलाती हैं लेकिन वास्तव में बरतानगी और ख़ुलफ़ी इस से बहुत अलग भाषाएँ हैं।http://www.people.umass.edu/ellenw/Shughni%20language%20page.htm Shughni Language Page 22 जनवरी 2013 https://web.archive.org/web/20130630001430/http://people.umass.edu/ellenw/Shughni%20language%20page.htm 30 जून 2013 dead http://web.as.uky.edu/linguistics/Shughni/ The Shughni Grammar Project 22 जनवरी 2013 https://web.archive.org/web/20110720090219/http://web.as.uky.edu/linguistics/Shughni/ 20 जुलाई 2011 dead
शब्द तुलना
शुग़नी और सरिकोली भाषा दोनों अन्य पूर्वी ईरानी भाषाओं से मिलती-जुलती हैं, लेकिन दोनों में कुछ ऐसे शब्द भी हैं जो वाख़ी, पश्तो और अवस्ताई जैसी पूर्वी ईरानी भाषाओं में नहीं मिलते।
+ सात ईरानी भाषाओं के शब्दों की तुलनाOutline of the Tajik language (塔吉克语简志/Tǎjíkèyǔ Jiǎnzhì), Gawarjon (高尔锵/Gāo Ěrqiāng), Nationalities Publishing House, Beijing, 1985 हिन्दी तहरानी फ़ारसी ताजिक वाख़ी पश्तो शुग़नी सरिकोली अवस्ताई एक यैक (یک) यक (як) यी यौ (يو) यिव इव अएव (aēva-) मांस, गोश्त गुश्त (گوشت) गुश्त (гушт) गुष्त ग़्वाख़ा, ग़्वाषा (غوښه) गूख़्त गूख़्त ? पुत्र पिसैर (پسر) पिसर (писар) पुत्र ज़ोई (زوی) पुत्स पूत्स पुत्र आग ऑतेश (اتش) ओतश (оташ) रुख़निग ओर (اور) जोत्स जुत्स आतर पानी ऑब (اب) ओब (об) युप्क ओबा (اوبه) ख़त्स ख़त्स अइव्यो, आप हाथ, हस्त दैस्त (دست) दस्त (даѕт) द़स्त लास (لاس) द़ुस्त द़ूस्त ज़स्त पाँव, पद पॉ (پا) पो (по) पूद़ प्ख़ा, प्षा (پښه) पोद़ पेद़ पद दांत दैन्दॉन (دندان) दन्दोन (дандон) द़ुन्द़ुक ग़ाक, ग़ाष (غاښ) द़िन्द़ुन द़न्द़ुन ? आँख, चक्षु चैश्म (چشم) चश्म (чашм) त्षझ़्म स्तरगा (سترګه) त्सेम स्टेम चश्मन अश्व, घोड़ा ऐस्ब (اسب) अस्प (асп) याश आस (آس) वोर्ज वुर्ज अस्प मेघ, बादल ऐब्र (ابر) अब्र (абр) मुर उर्यद्ज़ (اوريځ) अब्रि वर्म माएग़ा गेंहू, गंदुम गैन्दोम (گندم) गंदुम (гандум) ग़ूदिम ग़नम (غنم) झ़िन्दम झ़न्दम ? कई, ढेर सारे, भरपूर बेस्यॉर (بسيار) बिस्योर (бисёр}}) तक़ी डेर, पूरा (ډېر، پوره) बिस्योर पूर पाओइरि, पारोइरीश, पोउरु ऊँचा बोलैन्द (بلند) बलन्द (баланд) बूलन्द ल्वड़, लुअड़ (لوړ) बिलन्द बूलन्द बेरेज़ो, बेरेज़न्त दूर दूर (دور) दूर (дур) द़िर लरे (لرې) द़ार द़ार दूर, दूरात अच्छा, ख़ूब ख़ूब (خوب) ख़ूब (хуб) बफ़ ख़ा, षा (ښه) ख़ूब चर्ज वोहू छोटा, लघु, ख़ुर्द कूचिक (کوچک)}}</small>) ख़ुर्द (хурд) द्ज़ेक़लइ लग, लझ़ (لږ) द्ज़ुल द्ज़ूल ? कहना गोफ़्त (گفت) गुफ़्त (гуфт) ख़नाक वायल (ويل) लुव्द लेव्द अओय, म्रू, संघ कर कैर्द (کرد) कर्द (кард) त्सराक कावल (کول) चीद चेइग कर देख दीद (ديد) दीद (дид) वींग वीनम (وينم) वींत वन्द दी
उपरलिखित में -
१. 'ख़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'ख' से भिन्न है और 'ख़रीद' व 'ख़र्चा' जैसे शब्दों में मिलता है
२. 'झ़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'झ' और 'ज़' दोनों से भिन्न है और 'टेलिविझ़न' जैसे शब्दों में मिलता है
३. 'ग़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'ग' से भिन्न है और 'ग़रीब' व 'ग़ायब' जैसे शब्दों में मिलता है
४. 'क़' के उच्चारण पर ध्यान दें - यह 'क' से ज़रा भिन्न है और 'क़ीमत' जैसे शब्दों में मिलता है
५. जो ध्वनि बिंदु-वाले 'द़' से ऊपर दर्शाई गई है वह हिन्दी व फ़ारसी में नहीं मिलती - यह 'ध' व 'ज़' का मिश्रण है
यह भी ध्यान दें कि ईरानी भाषाएँ और हिन्दी व संस्कृत जैसी हिन्द-आर्य भाषाएँ सभी हिन्द-ईरानी भाषा-परिवार की सम्बन्धी भाषाएँ हैं, इसलिए इनमें आपस में बहुत से मिलते-जुलते सजातीय शब्द होते हैं
इन्हें भी देखें
पामीरी भाषाएँ
सन्दर्भ
2
श्रेणी:पामीरी भाषाएँ
श्रेणी:पूर्वी ईरानी भाषाएँ
श्रेणी:ईरानी भाषाएँ
श्रेणी:मध्य एशिया की भाषाएँ
श्रेणी:हिन्द-ईरानी भाषाएँ
श्रेणी:बदख़्शान प्रान्त
श्रेणी:कूहिस्तोनी-बदख़्शान स्वशासित प्रान्त