Skip to main content

  | मौसम…

411 समाचार
Public archive edition · Attributed source reporting with original dates · AI drafts are excluded

411 REFERENCE · Wikipedia

भारतीय संख्या प्रणाली

Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.

भारतीय संख्या प्रणाली भारतीय उपमहाद्वीप की परम्परागत गिनने की प्रणाली है जो भारत, पाकिस्तान, बांग्लादेश और नेपाल में आम इस्तेमाल होती है। जहाँ पश्चिमी प्रणाली दशमलव के तीन स्थानों पर समूह बनते हैं वहीं भारतीय प्रणाली में दो स्थानों पर बनते हैं। पश्चिमी प्रणाली भारतीय परम्परा पर आधारित हैं,भारतीय प्रणाली अरबों के माध्यम से हीं उनके पास पहुँची। भारतीय अंकप्रणाली का उद्भव और विकास thumb|400px|भारतीय अंकप्रणाली का उद्भव और विकास (ब्राह्मी, ग्वालियर, संस्कृत-देवनागरी तथा अरबी) (दत्त और सिंह 1935). देवनागरी अंक तथा उनके संस्कृत नाम देवनागरी अंकअन्तरराष्ट्रीय अंक संस्कृत नाम० 0 शून्यम्१ 1 एकम्२ 2 द्वौ ३ 3 त्रीणि ४ 4 चत्वारः ५ 5 पञ्च६ 6 षट्७ 7 सप्त८ 8 अष्ट९ 9 नव भारत की लिपियों में भारतीय अंक मूल्य0123456789देवनागरी०१२३४५६७८९गुजराती૦૧૨૩૪૫૬૭૮૯गुरुमुखी੦੧੨੩੪੫੬੭੮੯ओडिया୦୧୨୩୪୫୬୭୮୯कन्नड೦೧೨೩೪೫೬೭೮೯बंगाली/असमीया০১২৩৪৫৬৭৮৯मलयाळम्൦൧൨൩൪൫൬൭൮൯ मैतै मायेक꯰꯱꯲꯳꯴꯵꯶꯷꯸꯹तमिऴ्௦௧௨௩௪௫௬௭௮௯तेलुगु౦౧౨౩౪౫౬౭౮౯ओल चिकी᱐᱑᱒᱓᱔᱕᱖᱗᱘᱙अरबी (उर्दू शैली)ur ۰ur ۱ur ۲ur ۳ur ۴ur ۵ur ۶ur ۷ur ۸ur ۹तिब्बती༠༡༢༣༤༥༦༧༨༩लेपचा᱀᱁᱂᱃᱄᱅᱆᱇᱈᱉लिम्बू᥆᥇᥈᥉᥊᥋᥌᥍᥎᥏ संख्याओं के नाम हिन्दी संख्या गणितीय संख्या पश्चिमी प्रणाली में एक (इकाई) 1 100 युनिट दस (दहाई) 10 101 टेंस शत या सौ या सैकड़ा 100 102 हण्ड्रेड सहस्र या हज़ार 1,000 103 थाउजेण्ड दश सहस्र या दश हज़ार 10,000 104 टेन थाउजेण्ड लक्ष या लाख या एक सौ हज़ार 1,00,000 105 एक सौ हजार या मिलियन का दसवाँ हिस्सा दश लक्ष या दस लाख 10,00,000 106 मिलियन करोड़ 1,00,00,000 107 दस मिलियन दस करोड़ 10,00,00,000 108 सौ मिलियन अरब 1,00,00,00,000 109 एक बिलियन खरब 1,00,00,00,00,000 1011 सौ बिलियन या ट्रिलियन का दसवाँ हिस्सा नील 1,00,00,00,00,00,000 1013 दस ट्रिलियन पद्म 1,00,00,00,00,00,00,000 1015 एक क्वॉड्रिलियन शंख 1,00,00,00,00,00,00,00,000 1017 सौ क्वॉड्रिलियन या क्विंटिलियन का दसवाँ हिस्सा महाशंख 1,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1019 दस क्विंटिलियन अंत्या 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1021 एक सॅक्सटिल्यन महाअंत्या 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1023 सौ सॅक्सटिल्यन मध्या 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1025 दस सॅप्टिलियन महामध्या 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1027 एक ऑक्टिलियन अशोहिणी 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1029 सौ ऑक्टिलियन महा अशोहिणी 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1031 दस नॉनिलियन ओम 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1033 एक डॅसिलियन महाओम 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1035 सौ डॅसिलियन गण 1,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1037 दस अनडॅसिलियन महागण 100,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,00,000 1041 सौ डुओडॅसिलियन वैदिक संख्या पद्धति प्राचीन वैदिक साहित्य में कई तरह की संख्या पद्धतियाँ मिलती हैं। निम्नांकित सारणी में जिस प्रणाली का विवरण दिया गया है वह वाल्मीकि रामायण में वर्णित प्रणाली है।http://www.valmikiramayan.net/yuddha/sarga28/yuddhaitrans28.htm Valmiki Ramayana Yuddha Kanda 5 सितंबर 2013 https://web.archive.org/web/20130912025449/http://www.valmikiramayan.net/yuddha/sarga28/yuddhaitrans28.htm 12 सितंबर 2013 dead संस्कृत भारतीय संख्या घातांक निरूपण Short scale Arabic sa एक 1 100 one sa दश 10 101 ten sa शतम् 100 102 hundred sa सहस्रम् 1,000 103 one thousand sa अयुतम् 10,000 104 ten thousand sa लक्षम् 1,00,000 105 one hundred thousand sa कोटिः 1,00,000 शतम् 107 ten million sa शंकु 1,00,000 कोटिः 1012 one trillion sa महाशंकु 1,00,000 शंकु 1017 one hundred quadrillion sa वृन्द 1,00,000 महाशंकु 1022 ten sextillion sa महावृन्द 1,00,000 वृन्द 1027 one octillionsa पद्मम् 1,00,000 महावृन्द 1032 one hundred nonillion sa महापद्मम् 1,00,000 पद्मम् 1037 ten undecillion sa खर्वम् 1,00,000 महापद्मम् 1042 one tredecillion sa महाखर्वम् 1,00,000 खर्वम् 1047 one hundred quattuordecillion sa समुद्र 1,00,000 महाखर्वम् 1052 ten sexdecillion sa ओघ 1,00,000 समुद्र 1057 one octodecillion sa महौघ / महा-ओघ 1,00,000 ओघ 1062 one hundred novemdecillion सन्दर्भ इन्हें भी देखें भारतीय अंक कटपयादि संख्या आर्यभट्ट की संख्यापद्धति संख्या श्रेणी:गणित श्रेणी:भारतीय गणित श्रेणी:हिन्दी विकि डीवीडी परियोजना श्रेणी:नेपाल की अर्थव्यवस्था