411 REFERENCE · Wikipedia
इंद्राणी रहमान
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
अनुवाद अप्रैल 2020
इंद्राणी रहमान Miss India Indrani Rehman.jpg इंद्राणी रहमान इंद्राणी बाजपाई yes 1930 9 19 चेन्नई, ब्रिटिश इंडिया yes 1999 2 5 1930 9 19 न्युयोर्क, अमेरिका भारतीय शास्त्रीय नर्तक, कोरियोग्राफर, हबीब रहमान, भारत सरकार के मुख्य वास्तुकार 1969: पद्मश्री 1981:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार
इंद्राणी रहमान (१९ सितंबर १९३०, चेन्नई – ५ फरवरी १९९९, न्यूयॉर्क) एक प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रीय नृत्यांगना थीं। उन्होंने भरतनाट्यम, कूचिपूड़ी, कथकली और ओड़िसी जैसे नृत्य रूपों में अपनी कला प्रस्तुत की और इन्हें पश्चिमी देशों में लोकप्रिय बनाया। वह भारत की पहली सौंदर्य प्रतियोगिता विजेता (मिस इंडिया १९५२) थीं और मिस यूनिवर्स १९५२ में भारत का प्रतिनिधित्व किया। १९७६ में वह न्यूयॉर्क में बस गईं और वहां अपनी नृत्य कला को आगे बढ़ाया।
पृष्ठभूमि और परिवार
इंद्राणी का जन्म चेन्नई (तत्कालीन मद्रास) में हुआ था। उनके पिता रमलाल बलराम बाजपेयी (१८८०–१९६२) एक मराठी रसायनशास्त्री थे और इंडो-अमेरिकन लीग के पूर्व अध्यक्ष रहे। उनकी माता रागिनी देवी (मूल नाम एस्थर लुएला शर्मन) अमेरिकी मूल की थीं। रमलाल उच्च शिक्षा के लिए अमेरिका गए थे, जहां उनकी मुलाकात एस्थर से हुई और दोनों ने विवाह किया। एस्थर का जन्म १८९३ में मिशिगन के पेटोस्की में हुआ था और उनकी मृत्यु १९८२ में हुई।Notable American Women: A Biographical Dictionary Completing the Twentieth Century वेयर सुसान ब्रॉकमैन स्टेसी लॉरेन हार्वर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस २००४ 0-674-01488-X १७२–१७३ https://books.google.com/books?id=WSaMu4F06AQC&dq=Indrani+Rahman&pg=PA172 १ अप्रैल २०२५ विवाह के बाद एस्थर ने हिंदू धर्म अपनाया और ‘रागिनी देवी’ नाम रखा।इंद्राणी रहमान का मृत्युलेख सिंह कुलदीप १८ फरवरी १९९९ द इंडिपेंडेंट http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19990218/ai_n14213909 https://web.archive.org/web/20080915160047/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19990218/ai_n14213909 15 सितंबर 2008 १ अप्रैल २०२५ bot: unknown
१९२० के दशक में यह दंपति भारत लौट आया। रमलाल ने लाला लाजपत राय द्वारा स्थापित पत्रिका यंग इंडिया में सहायक संपादक के रूप में कार्य किया। स्वतंत्रता के बाद वह न्यूयॉर्क में भारत के महावाणिज्यदूत और इंडो-अमेरिकन लीग के अध्यक्ष बने।रमलाल बलराम बाजपेयी – जीवनी http://members.authorsguild.net/sukanya/imagelib/Nagpur-final-ve.jpg १ अप्रैल २०२५ https://web.archive.org/web/20170501000000/http://members.authorsguild.net/sukanya/imagelib/Nagpur-final-ve.jpg 1 मई 2017 dead रागिनी ने भारतीय शास्त्रीय नृत्यों के पुनर्जनन के लिए अपना जीवन समर्पित किया। उन्होंने मैसूर की जेट्टी तायम्मा से भरतनाट्यम सीखा और चेन्नई की गौरी अम्मा से अपनी कला को निखारा।नए सहस्राब्दी की लय वेंकटरमण लीला २८ अक्टूबर २००१ द हिंदू http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2001/10/28/stories/2001102800130501.htm १ अप्रैल २०२५ 11 फ़रवरी 2003 https://web.archive.org/web/20030211051048/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2001/10/28/stories/2001102800130501.htm dead नृत्य के माध्यम से जीवन https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/dancing-through-their-lives/article28517936.ece द हिंदू २९ मार्च २०२० https://web.archive.org/web/20200303045711/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/dancing-through-their-lives/article28517936.ece ३ मार्च २०२० १ अप्रैल २०२५ वह १९३० के दशक की एक प्रसिद्ध नृत्यांगना बन गईं।इंद्राणी, भारतीय शास्त्रीय नृत्यांगना, का ६८ वर्ष की आयु में निधन किस्सेलगॉफ अन्ना ८ फरवरी १९९९ न्यूयॉर्क टाइम्स https://www.nytimes.com/1999/02/08/arts/indrani-performer-of-classical-indian-dance-dies-at-68.html https://web.archive.org/web/20200329115918/https://www.nytimes.com/1999/02/08/arts/indrani-performer-of-classical-indian-dance-dies-at-68.html २९ मार्च २०२० १ अप्रैल २०२५
इंद्राणी एक मिश्र सांस्कृतिक परिवार में पली-बढ़ीं। उनकी अमेरिकी मां ने उन्हें स्वतंत्र और खुले विचारों वाली बनाया और सौंदर्य प्रतियोगिताओं में भाग लेने के लिए प्रोत्साहित किया। १९५२ में वह मिस इंडिया बनीं, जब वह केवल १५ साल की थीं।दिव्य सौंदर्य https://www.thehindu.com/features/friday-review/indrani-rahman-a-life-dedicated-to-dance/article7306062.ece द हिंदू १२ जून २०१५ १ अप्रैल २०२५
व्यवसाय
thumb|मिस इंडिया १९५२ की प्रतियोगी के साथ इंद्राणी रहमान
इंद्राणी ने नौ साल की उम्र से अपनी मां की नृत्य संस्था में प्रशिक्षण शुरू किया और उनके साथ अमेरिका और यूरोप में प्रदर्शन के लिए गईं। उन्होंने सबसे पहले भरतनाट्यम सीखा, जिसकी पांडनल्लूर शैली उन्होंने गुरु चोक्कलिंगम पिल्लई (१८९३–१९६८) से १९४० के दशक में सीखी।कुचिपुडी: भारतीय शास्त्रीय नृत्य कला कोठारी सुनील पसरीचा अविनाश अभिनव पब्लिकेशन्स २००१ 81-7017-359-0 १९० https://books.google.com/books?id=ibPELNiEhKwC&dq=Indrani+Rahman&pg=PA190 १ अप्रैल २०२५ बाद में वह विजयवाड़ा गईं और कोराडा नरसिम्हा राव से कुचिपुडी सीखा, जिनके साथ उन्होंने विश्व भर में प्रदर्शन किए।
१९४७ में भारत के प्रसिद्ध नृत्य समीक्षक चार्ल्स फैब्री ने उनकी प्रतिभा को पहचाना और उन्हें ओडिशा जाकर ओडिसी सीखने की सलाह दी। गुरु देब प्रसाद दास से तीन साल तक प्रशिक्षण लेकर वह ओडिसी सीखने वाली पहली पेशेवर नृत्यांगना बनीं। उन्होंने इस नृत्य को भारत और विश्व में प्रदर्शन के माध्यम से लोकप्रिय बनाया।भारत के नृत्य: इतिहास, तकनीक और प्रदर्शन मैसी रेजिनाल्ड अभिनव पब्लिकेशन्स २००४ 81-7017-434-1 २१० https://books.google.com/books?id=Lif-Ct05aVgC&dq=%22Indrani+Rehman%22&pg=PA210 १ अप्रैल २०२५ १९५२ में उन्होंने फेमिना मिस इंडिया जीता और मिस यूनिवर्स १९५२ में भाग लिया।‘मिस इंडिया’ चयन न्यूयॉर्क टाइम्स ४ अप्रैल १९५२ https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0917F6395F177B93C6A9178FD85F468585F9&scp=4&sq=Indrani%20Rehman&st=cse १ अप्रैल २०२५मिस इंडिया http://geocities.com/noveltydatanet/jobiantonysitefile/Miss/ https://web.archive.org/web/20091026192308/http://geocities.com/noveltydatanet/jobiantonysitefile/Miss/ 26 अक्तूबर 2009 १ अप्रैल २०२५ bot: unknown
१९६१ में वह एशिया सोसाइटी द्वारा राष्ट्रीय दौरे पर प्रस्तुत होने वाली पहली नृत्यांगना बनीं। उन्होंने अमेरिकी राष्ट्रपति जॉन एफ. कैनेडी और प्रधानमंत्री जवाहरलाल नेहरू के समक्ष वाशिंग्टन, डी.सी. में प्रदर्शन किया। बाद के वर्षों में उन्होंने सम्राट हैले सेलासी, रानी एलिजाबेथ द्वितीय, माओ त्से-तुंग, निकिता ख्रुश्चेव और फिदेल कास्त्रो के सामने भी नृत्य प्रस्तुत किया। १९७६ में वह न्यूयॉर्क के जूलियार्ड स्कूल में नृत्य विभाग की प्राध्यापक बनीं और हार्वर्ड सहित कई अमेरिकी विश्वविद्यालयों में पढ़ाया।इंद्राणी रहमान https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=628&at=2 संगीत नाटक अकादमी १ अप्रैल २०२५
व्यक्तिगत जीवन
१५ साल की उम्र में इंद्राणी ने हबीब रहमान (१९१५–१९९५) से १९४५ में विवाह किया। इस दंपति के दो बच्चे हुए: बेटा राम रहमान और बेटी सुकन्या रहमान।सुकन्या रहमान की वेबसाइट http://www.sukanyarahman.com/ १ अप्रैल २०२५ https://web.archive.org/web/20080906133244/http://www.sukanyarahman.com/ 6 सितंबर 2008 dead
मृत्यु
इंद्राणी रहमान का निधन ५ फरवरी १९९९ को न्यूयॉर्क के मैनहट्टन में हुआ।
पुरस्कार
१९५२: फेमिना मिस इंडियाभारतीय प्रेस ने राष्ट्रीय सौंदर्य प्रतियोगिता की प्रशंसा की न्यूयॉर्क टाइम्स ५ अप्रैल १९५२ https://www.nytimes.com/1952/04/05/archives/indian-press-hails-national-beauty-contest-won-by-shapely.html?sq=Indrani%2520Rehman&scp=6&st=cse १ अप्रैल २०२५
१९६९: पद्मश्रीपद्मश्री – इंद्राणी रहमान http://india.gov.in/myindia/advsearch_awards.php भारत सरकार https://web.archive.org/web/20090131221505/http://india.gov.in/myindia/advsearch_awards.php 31 जनवरी 2009 १ अप्रैल २०२५ dead
१९८१: संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारसंगीत नाटक अकादमी पुरस्कार – भरतनाट्यम http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_dance_bharatanatyam.html संगीत नाटक अकादमी https://web.archive.org/web/20090212112723/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_dance_bharatanatyam.html 12 फ़रवरी 2009 १ अप्रैल २०२५ dead
सन्दर्भ
बाहरी कड़ियाँ
इंद्राणी रहमान
इंद्राणी रहमान का १९७९ में प्रदर्शन http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/indrani १ अप्रैल २०२५
इंद्राणी और हबीब रहमान पर फोटो विशेष http://www.ramrahman.com/Sites-Pages/Indrani%20Habib%20Intro.html https://web.archive.org/web/20190901031855/http://www.ramrahman.com/Sites-Pages/Indrani%20Habib%20Intro.html १ सितंबर २०१९ १ अप्रैल २०२५
श्रेणी:1930 में जन्मे लोग
श्रेणी:चेन्नई के लोग
श्रेणी:१९९९ में निधन
श्रेणी:भरतनाट्यम् नृत्यांगना
श्रेणी:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कृत
श्रेणी:पद्मश्री प्राप्तकर्ता
श्रेणी:फेमिना मिस इंडिया