411 REFERENCE · Wikipedia
मदन भण्डारी
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
मदन भण्डारी मदन भण्डारी ne Madan bhandari.jpg 200px मदन भण्डारी का चित्र CPN (UML) के महासचिव 6 जनवरी 1991 16 मई 1993 पार्टी की स्थापना माधव कुमार नेपाल सांसद, प्रतिनिधि सभा 20 जून 1991 16 मई 1993 निर्वाचन क्षेत्र का गठन विद्या देवी भंडारी काठमांडू 1 मदन कुमार भण्डारी 1951 06 27 y धुंगेसाघु, ताप्लेजुङ 1993 5 16 1951 6 27 y दासढुंगा, चितवन सम्भवतः हत्या (कार दुर्घटना) राजनीतिज्ञ जनताको बहुदलीय जनवाद "पीपुल्स मल्टीपार्टी डेमोक्रेसी" नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) विद्या देवी भंडारी 2 नेपाल रत्न (2016)
मदन कुमार भण्डारी (27 जून 1951 – 17 मई 1993) एक नेपाली राजनीतिज्ञ थे। वे सीपीएन (यूएमएल) के महासचिव चुने गए थे, जो नेपाल में बहुदलीय लोकतंत्र और मूलभूत मानवाधिकारों के लिए संघर्षरत थी।http://www.eurasiareview.com/22052018-nepal-decisive-turn-analysis/ Nepal: Decisive Turn – Analysis SATP 2018-05-22 Eurasia Review en-US 2019-01-05 उनकी लोकप्रियता 1991 के आम चुनाव में तत्कालीन प्रधानमंत्री कृष्ण प्रसाद भट्टराई को पराजित करने के बाद अत्यधिक बढ़ गई।October 2025 अपने प्रभावशाली भाषणों और जनता से गहरे जुड़ाव के लिए प्रसिद्ध भण्डारी का सबसे महत्वपूर्ण योगदान उनका राजनीतिक सिद्धांत था, जिसे "People's Multiparty Democracy" (ne जनताको बहुदलीय जनवाद) कहा जाता है।Dhakal, Tika P. (2023). “Madan Bhandari and His Theory of People’s Multiparty Democracy”. State, Society and Development: PMPD Perspectives, 1(1), 61–76. https://doi.org/10.3126/ssd.v1i1.58470 उन्हें नेपाल के साम्यवादी आंदोलन को नई ऊँचाइयों तक पहुँचाने तथा 1990 के जनआन्दोलन में केंद्रीय भूमिका निभाने का श्रेय दिया जाता है, जिसने राजा के प्रत्यक्ष शासन के तीस वर्षों बाद नेपाल में लोकतंत्र और मूलभूत मानवाधिकारों की पुनर्स्थापना की। उनकी मृत्यु 1993 में दासढुंगा, चितवन में एक कार दुर्घटना में हुई थी।https://thehimalayantimes.com/nepal/inability-to-bring-out-truth-behind-madan-bhandaris-death-painful-says-president/ Inability to bring out truth behind Madan Bhandari's death painful, says president 2018-03-31 The Himalayan Times en-US 2019-01-05
जीवन
मदन भण्डारी का जन्म पूर्वी नेपाल के धुंगेसाघु, ताप्लेजुङ जिला में एक खस ब्राह्मण परिवार में हुआ था। उन्होंने ताप्लेजुङ के मेडिबुङ स्कूल तथा वाराणसी, भारत में शिक्षा प्राप्त की। 1972 में वे पुष्पलाल श्रेष्ठ द्वारा स्थापित छात्र संगठन जनवादी सांस्कृतिक मोर्चा के केंद्रीय समिति सदस्य बने। लगभग 1976 में उन्होंने पुष्पलाल की नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी छोड़कर मुक्ति मोर्चा समूह की स्थापना की, जिसने 1978 में झापा आंदोलन के बचे हुए कार्यकर्ताओं के साथ गठबंधन किया। वे नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) के संस्थापक सदस्यों में से एक थे और 1986 में पार्टी के चौथे राष्ट्रीय अधिवेशन में महासचिव निर्वाचित हुए।
1991 में जब उनकी पार्टी सीपीएन (एमएल) का विलय दूसरे मार्क्सवादी समूह के साथ होकर नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) बनी, तब भण्डारी महासचिव चुने गए। बाद के महाधिवेशन में उन्होंने पार्टी को “पीपुल्स मल्टीपार्टी डेमोक्रेसी” के सिद्धांत को अपनाने के लिए प्रेरित किया, जिसने पारंपरिक उग्रवादी साम्यवाद से हटकर समावेशी और प्रतिस्पर्धी लोकतांत्रिक मूल्यों को स्वीकार किया। इस नवाचार ने एक ओर सीपीएन-यूएमएल को नेपाल की सबसे शक्तिशाली कम्युनिस्ट पार्टी के रूप में स्थापित किया और दूसरी ओर देश तथा विश्व साम्यवादी आंदोलन को एक नई लोकतांत्रिक दृष्टि प्रदान की।Chancen für Nepals angeschlagene Demokratie?
1991 का चुनाव और उसके बाद
1991 के चुनाव में CPN (UML) ने हिमालयी राजधानी में एक सीट छोड़कर सभी सीटें जीत लीं। यह तीन दशकों से अधिक समय बाद नेपाल का पहला स्वतंत्र चुनाव था, जिसमें भण्डारी अपनी पार्टी के प्रमुख नेता के रूप में उभरे।Communists Celebrate Nepal Victories : Elections: Katmandu goes Marxist but moderates lead in countryside voting. https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-05-15-mn-1739-story.html Los Angeles Times 1991-05-15 2015-10-28 0458-3035 MARK FINEMAN भण्डारी ने इसे “लोकतंत्र के लिए वोट”, “स्वतंत्रता के लिए वोट” और “गरीबी उन्मूलन के लिए वोट” बताया। उन्होंने साम्यवादियों के लिए सशस्त्र संघर्ष के बजाय जनमत को मुख्य राजनीतिक रणनीति के रूप में समर्थन दिया।
left|thumb|250x250px|1993 में भण्डारी
व्यक्तिगत जीवन
भण्डारी ने 1982 में विद्या देवी भण्डारी से विवाह किया। विवाह के समय श्रीमती भण्डारी एक प्रमुख छात्र नेता थीं।Office of the President of Nepal.“Biography of the Right Honorable President Mrs. Bidya Devi Bhandari. https://president.gov.np/biography-of-rt-honble-president-bidhya-devi-bhandari/ विवाह के बाद वे राजनीति में पृष्ठभूमि में रहीं क्योंकि मदन भण्डारी पार्टी नेतृत्व के शीर्ष स्तर पर थे। पति की मृत्यु के बाद उन्होंने पुनः राजनीति में सक्रिय भूमिका निभाई और बाद में चार बार सांसद चुनी गईं। उन्होंने कई महत्वपूर्ण मंत्रिमंडलीय विभागों का नेतृत्व किया तथा नेपाल की पहली महिला राष्ट्रपति बनीं। यह दंपति दो पुत्रियों — उषा किरण भण्डारी और निशा कुसुम भण्डारी — के माता-पिता थे।July 2024
मृत्यु
16 मई 1993 को भण्डारी की दासढुंगा, चितवन में एक कार दुर्घटना में मृत्यु हो गई।A Death Heavier than the Himalayas https://www.marxists.org/reference/archive/mishra/1993/06/x01.htm www.marxists.org 2015-10-28 के.पी. ओली के नेतृत्व में हुई जाँच के अनुसार यह दुर्घटना नहीं बल्कि एक अनसुलझी हत्या थी।https://www.groundreport.com/uml-leader-accuses-maoists-of-having-assassinated-madan-bhandari/ UML Leader Accuses Maoists of Having Assassinated Madan Bhandari Anonymous May 24, 2009 February 18, 2018 31 March 2019 https://web.archive.org/web/20190331053856/https://www.groundreport.com/uml-leader-accuses-maoists-of-having-assassinated-madan-bhandari/ dead कार में मौजूद तीन लोगों में केवल चालक अमर लामा जीवित बचे, जिन्हें बाद में काठमांडू के कीर्तिपुर में अज्ञात बंदूकधारियों ने अगवा कर हत्या कर दी।Reporters Without Borders Annual Report 2004: Nepal https://www.refworld.org/reference/annualreport/rsf/2004/en/48745 भण्डारी और जीवराज आश्रित की उसी दुर्घटना में मृत्यु हो गई।
उनका शव तीन दिन बाद बरामद किया गया और दशरथ रंगशाला में रखा गया, जहाँ हजारों लोग श्रद्धांजलि देने पहुँचे। दुर्घटना के एकमात्र जीवित बचे चालक अमर लामा की 10 वर्ष बाद हत्या कर दी गई।http://sajha.com/archives/openthread.cfm?threadid=11724 Driver of murdered UML leaders killed Acharya Yuvraj July 28, 2003 https://web.archive.org/web/20180915071806/http://sajha.com/archives/openthread.cfm?threadid=11724 15 सितंबर 2018 18 मई 2026 dead
प्रभाव और विरासत
दासढुंगा में दुर्घटना स्थल पर उनकी प्रतिमा स्थापित की गई है।http://in.news.yahoo.com/heart-broken-nepalese-turn-backs-gods-082402358.html Some heart-broken Nepalese turn their backs on gods in.news.yahoo.com en-IN 2019-01-05 नेपाल सरकार ने झापा जिला के शान्तिनगर से डडेलधुरा जिले के रूपाल तक मदन भण्डारी राजमार्ग निर्माण का प्रस्ताव रखा।https://thehimalayantimes.com/business/budget-more-focused-on-physical-infrastructure/ Budget more focused on physical infrastructure 2018-05-30 The Himalayan Times en-US 2019-01-05https://thehimalayantimes.com/business/highway-named-after-late-communist-leader/ Highway named after late communist leader 2018-05-22 The Himalayan Times en-US 2019-01-05 मार्च 2018 में उर्लाबारी, मोरंग में मदन भण्डारी संग्रहालय का उद्घाटन किया गया। 1993 की दुर्घटना में क्षतिग्रस्त जीप को उसी संग्रहालय में प्रदर्शित किया गया है।July 2024
पुरस्कार
57x57px नेपाल रत्न मान पदवी (2016) — नेपाल की तत्कालीन राष्ट्रपति विद्या देवी भण्डारी द्वारा मरणोपरांत प्रदान किया गया।https://thehimalayantimes.com/kathmandu/81790-conferred-awards-decorations/ 81,790 to be conferred awards and decorations 2016-05-29 The Himalayan Times en-US 2019-01-05
संदर्भ
None नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) के महासचिव 1986–1991 स्वयं(CPN (UML) के महासचिव के रूप में)
None नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) के महासचिव 1991–1993 माधव कुमार नेपाल
बाहरी कड़ियाँ
सन्दर्भ
श्रेणी:नेपाल के लोग
श्रेणी:1952 में जन्मे लोग
श्रेणी:१९९३ में निधन