Skip to main content

  | मौसम…

411 समाचार
Public archive edition · Attributed source reporting with original dates · AI drafts are excluded

411 REFERENCE · Wikipedia

अब्दुल वाहिद खान

Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.

उस्ताद अब्दुल वाहिद खान 1871 कैराना 1949 1871 सहारनपुर भारतीय शास्त्रीय संगीत गायक, भारतीय शास्त्रीय संगीतकार, संस्थापक किराना घराना उस्ताद अब्दुल वाहिद खान: (जन्म:1871-1949) किराना घराना के भारतीय शास्त्रीय संगीत का गायक था।1949 में सहारनपुर, भारत में उनकी मृत्यु हो गई थी। प्रारंभिक जीवन और पृष्ठभूमि उस्ताद अब्दुल वाहिद खान का जन्म 1871 में कैराना, उत्तर प्रदेश में हुआ था। Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan (Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website) Retrieved 12 January 2022 कैराना शहर मुगल दरबार के कई संगीतकारों के परिवारों का घर था जो 1857 में मुगल साम्राज्य के पतन के बाद दिल्ली से चले आये थे। किराना घराने की तीन विधाएँ हैं रुद्रवीणा, सारंगी और गायन। https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375/ The others who left Kairana, many decades ago (Abdul Wahid Khan) Sanghamitra Mazumdar 27 June 2016 The Indian Express (newspaper) 12 January 2022 उस्ताद अब्दुल वाहिद खान ने शुरुआत में अपने पिता उस्ताद अब्दुल माजिद खान से गायन और सारंगी सीखी। लगभग 12 वर्ष की आयु में वे वीणा और गायन संगीत के प्रसिद्ध उस्ताद बंदे अली खान के शिष्य उस्ताद लंगड़े हैदर बख्श खान से सीखने के लिए कोल्हापुर चले गए। Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan (Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website) Retrieved 12 January 2022 उस्ताद अब्दुल वाहिद खान ने 19वीं सदी के अंत में अपने चचेरे भाई उस्ताद अब्दुल करीम खान के साथ किराना घराना संगीत परिवार की स्थापना की। https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375/ The others who left Kairana, many decades ago (Abdul Wahid Khan) Sanghamitra Mazumdar 27 June 2016 The Indian Express (newspaper) 12 January 2022 उस्ताद अब्दुल करीम खान ने उस्ताद अब्दुल वाहिद खान की बहन गफूरन बीबी से शादी की थी। अब्दुल वाहिद खान और अब्दुल करीम खान के बीच रिश्ते में बाद में खटास आ गई जब अब्दुल करीम ने गफूरन बीबी की उपेक्षा की और अपनी छात्रा ताराबाई माने से शादी कर ली। अब्दुल वाहिद खान की सुनने की शक्ति कम थी और उन्हें कभी-कभी बेहरे वाहिद खान (बधिर वाहिद खान) के नाम से भी जाना जाता था। वाहिद खान के पुत्र उस्ताद हाफिजुल्लाह खान का जन्म 1946 में हुआ था। हफीजुल्लाह के चाचाओं ने उन्हें संगीत में प्रशिक्षित किया और वह सारंगी वादक बन गए। Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan (Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website) Retrieved 12 January 2022 गायन करियर उस्ताद अब्दुल वाहिद खान ने अन्य गायकों द्वारा नकल से बचने के लिए अपने प्रदर्शनों की रिकॉर्डिंग पर रोक लगा दी। उनके केवल तीन प्रदर्शन बचे हैं, राग पटदीप, मुल्तानी और दरबारी कनाड़ा की रिकॉर्डिंग, तबले पर चतुर लाल के साथ। इन्हें संगीत निर्माता जीवन लाल मट्टू ने संरक्षित किया था जिन्होंने खान की शैली का दस्तावेजीकरण करने के लिए उनकी मृत्यु से 2 साल पहले 1947 में गुप्त रूप से एक रेडियो प्रसारण रिकॉर्ड किया था। https://books.google.com/books?id=LxkNAQAAIAAJ Indian Music in Performance: a practical introduction Sorrell Neil Narayan, Ram Manchester University Press 1980 0-7190-0756-9 16 "हालांकि कोल्हापुर दरबार के एक युवा प्रतिभाशाली कलाकार 18 साल की उम्र में सार्वजनिक रूप से अपनी शुरुआत के बाद भी बेजोड़ बने रहे, उस्ताद अब्दुल वाहिद खान को दरबारों में गायन में समय बिताने की कोई इच्छा नहीं थी। इसके बजाय उन्होंने एक भक्तिपूर्ण, एकांतप्रिय जीवन व्यतीत किया, संतों की उपस्थिति में और सूफी संतों की मजारों पर गायन किया और केवल कभी-कभार ही सार्वजनिक रूप से गायन किया।"Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan (Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website) Retrieved 12 January 2022 मृत्यु और विरासत उस्ताद अब्दुल वाहिद खान का भारतीय नागरिक के रूप में 1949 में सहारनपुर में निधन हो गया। https://books.google.com/books?id=LxkNAQAAIAAJ Indian Music in Performance: a practical introduction Sorrell Neil Narayan, Ram Manchester University Press 1980 0-7190-0756-9 16 https://books.google.com/books?id=MiE9AAAAIAAJ&q=Abdul+Wahid+Khan&pg=PA195 Khyal: Creativity within North India's Classical Music Tradition Wade Bonnie C. Cambridge University Press 1984 0-521-25659-3 181, 188, 196, 210, 254, 281, 294 उस्ताद अब्दुल वाहिद खान के छात्रों में पंडित जयचंद भट्ट (ख्याल गायक), सुरेशबाबू माने, हीराबाई बड़ोदेकर, बेगम अख्तर, सरस्वतीबाई राणे, प्राण नाथ, सुखदेव प्रसाद, राम नारायण और मोहम्मद रफी शामिल थे।https://www.timesnowhindi.com/india/video/kairana-gharana-know-the-cultural-history-of-kairana-of-bhimsen-joshi-gangubai-hangal-video/371710 किराना घराना: भीमसेन जोशी, गंगूबाई हंगल के 'कैराना' का सांस्कृतिक इतिहास जानिए, देखें ये VIDEO 2021-11-09 www.timesnowhindi.com hi 2025-07-18 https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375/ The others who left Kairana, many decades ago 2016-06-27 The Indian Express en 2025-07-18   उस्ताद अब्दुल वाहिद खान और उस्ताद अब्दुल करीम खान के विलाम्बित ख्याल के विकास ने अमीर खान को अपना ट्रेडमार्क अति विलाम्बित गायन विकसित करने के लिए प्रेरित किया। Profile of Ustad Abdul Wahid Khan on parrikar.org website Retrieved 12 January 2022 उस्ताद अब्दुल वाहिद खान ने एक राग के गायन को लगभग 20 मिनट से बढ़ाकर एक घंटे तक करके शास्त्रीय हिंदुस्तानी संगीत को विकसित किया। उस्ताद अब्दुल वाहिद खान किराना घराने के महानतम प्रतीकों में से एक थे। Treasures from the Past – Abdul Wahid Khan (Profile of Abdul Wahid Khan on ITC Sangeet Research Academy website) Retrieved 12 January 2022 https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/the-others-who-left-kairana-many-decades-ago-2878375/ The others who left Kairana, many decades ago (Abdul Wahid Khan) Sanghamitra Mazumdar 27 June 2016 The Indian Express (newspaper) 12 January 2022 इन्हें भी देखें मौलाना रहमतुल्लाह कैरानवी उस्ताद अब्दुल करीम खाँ वहीदुज़्ज़मां कैरानवी जमील नक़श शबाब कैरानवी संदर्भ श्रेणी:मुहाजिर लोग श्रेणी:१९४९ में निधन श्रेणी:1871 में जन्मे लोग श्रेणी:शामली जिले के लोग श्रेणी:शामली श्रेणी:गायक श्रेणी:शास्त्रीय संगीत गायक श्रेणी:शास्त्रीय संगीतकार श्रेणी:शास्त्रीय संगीत