411 REFERENCE · Wikipedia
अनुरूप फिल्टर
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
अनुरूप फिल्टर या एनालॉग फिल्टर (Analogue filters) इलेक्ट्रानिकी में प्रयुक्त होने वाले संकेत प्रसंस्करण के मूलभूत अवयव हैं।
कार्य
अनुरूप फिल्टरों के कुछ कार्य निम्नलिखित हैं-
प्रकार
अनुरूप फिल्टर मुख्य रूप से दो प्रकार के होते हैं-
(१) पैसिव फिल्टर - इनमें केवल प्रतिरोध, संधारित्र, प्रेरकत्व आदि पैसिव अवयव ही प्रयोग में लाये जाते हैं, ऑप-एम्प, ट्रांजिस्टर आदि ऐक्टिव अवयव नहीं।
(२) ऐक्टिव फिल्टर - इनमें ऑप-ऐम्प के साथ प्रतिरोध और संधारित्र का उपयोग होता है।
आवृत्ति-बैण्ड के आधार पर एनालॉग फिल्टरों के निम्नलिखित प्रकार हैं-
लो-पास फिल्टर
हाई-पास फिल्टर
बैण्ड-पास फिल्टर
बैण्ड-रिजेक्ट फिल्टर
डिजाइन के अनुसार एनालॉग फिल्टरों के निम्नलिखित प्रकार हैं-
बटरवर्थ फिल्टर
प्रथम प्रकार का चेबिसेव फिल्टर तथा द्वितीय प्रकार का चेबिसेव फिल्टर
कावूर का फिल्टर (या, एलिप्टिक फिल्टर)
बेसेल फिल्टर
ऐतिहासिक विवरण
पैसिव एनालॉग फिल्टर के विकार के मुख्य तीन चरण थे-
(१) सरल फिल्टर
(२) इमेज फिल्टर
नियत-k फिल्टर
m-टाइप फिल्टर
mm'-टाइप फिल्टर
(३) नेटवर्क संश्लेषण फिल्टर (Network synthesis filters)
जब ऑप-ऐम्प का विकास हुआ तो एनालॉग फिल्टर के क्षेत्र में ऐक्टिव फिल्टरों का पदार्पण हुआ। माइक्रोकन्ट्रोलर, डीएसपी, माइक्रोप्रोसेसर आदि कम्प्युटिंग युक्तियों के आगमन के बाद फिल्टरिंग का कार्य डिजिटल रूप में (सॉफ्टवेयर में गणना द्वारा, डिजिटल हार्डवेयर द्वारा) भी होने लगा, जिसे 'डिजिटल फिल्टर' कहते हैं।
टोपोलोजी
असममित रूपL-FilterT-FilterΠ-Filtercentercentercenterसीढ़ी (लैडर)center
सममित रूपC-FilterH-FilterBox-Filtercentercentercenterसीढी (लैडर)centerX-Filter (लैटिस फिल्टर, mid-T-Ableitung)X-Filter (लैटिस फिल्टर, mid-Π-Ableitung)centercenter
श्रेणी:फिल्टर