Skip to main content

  | मौसम…

411 समाचार
Public archive edition · Attributed source reporting with original dates · AI drafts are excluded

411 REFERENCE · Wikipedia

भारत की भाषाएँ

Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.

भारत गणराज्य बोली जाने वाली भाषाएँ कई भाषा परिवारों से संबंधित हैं , जिनमें से प्रमुख हैं 78.05% भारतीयों द्वारा बोली जाने वाली इंडो-आर्यन भाषाएँ और 19.64% भारतीयों द्वारा बोली जाने वाली द्रविड़ भाषाएँ ; दोनों परिवारों को एक साथ कभी-कभी इंडिक भाषाओं के रूप में जाना जाता है । शेष 2.31% आबादी द्वारा बोली जाने वाली भाषाएँ ऑस्ट्रोएशियाटिक , सिनो-तिब्बती , ताई-कदाई और कुछ अन्य छोटे भाषा परिवारों और अलगावों से संबंधित हैं । : 283  भारतीय जन भाषा सर्वेक्षण के अनुसार , पापुआ न्यू गिनी (840) के बाद भारत में भाषाओं की दूसरी सबसे बड़ी संख्या (780) है। एथनोलॉग 456 की कम संख्या सूचीबद्ध करता है। [भारत बहुत सारी भाषाओं का देश है,https://www.bbc.com/hindi/india/2013/08/130809_language_survey_nn 'भाषाओं की क़ब्रगाह बन गया भारत' 27 जून 2018 https://web.archive.org/web/20180711145545/https://www.bbc.com/hindi/india/2013/08/130809_language_survey_nn 11 जुलाई 2018 live परन्तु सरकारी कामकाज में व्यवहार में लायी जाने वाली दो भाषाऍँ हैं, हिन्दी और अंग्रेज़ी। भारत में द्विभाषी वक्ताओं की संख्या 31.49 करोड़ है, जो 2011 में जनसंख्या का 26% है।https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/hindi-migrants-speaking-marathi-rise-to-60-lakh/articleshow/66061624.cms Hindi migrants speaking Marathi rise to 60 lakh 4 अक्तूबर 2018 https://web.archive.org/web/20181005013624/https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/hindi-migrants-speaking-marathi-rise-to-60-lakh/articleshow/66061624.cms 5 अक्तूबर 2018 live right|thumb|300px|वृहद भारत के भाषा परिवार right|thumb|350px|भारत की प्रमुख भाषाएँ तथा उनको बोलने वाले क्षेत्र हिन्द-आर्य भाषाएँ पालि, प्राकृत, मारवाड़ी/मेवाड़ी, अपभ्रंश, हिंदी, पंजाबी, राजस्थानी, सिंधी, कश्मीरी, मैथिली, भोजपुरी, नेपाली, मराठी, डोगरी, कुरमाली, नागपुरी, कोंकणी, गुजराती, बंगाली, ओड़िआ, असमिया, गुजरी द्रविड़ भाषाएँ तमिल, तेलुगु, मलयालम, कन्नड़, तुलू, गोंडी, कुड़ुख ऑस्ट्रो-एशियाई भाषाएँ संथाली, हो, मुंडारी, खासी, भूमिज तिब्बती-बर्मी भाषाएँ नेपाल भाषा, मणिपुरी, खासी, मिज़ो, आओ, म्हार, नागा मातृभाषा के अनुसार बड़ी भारतीय भाषाओं की सूची भारत में स्थानीय वक्ताओं की संख्यानुसार भाषाओं की सूचीयहाँ यह ध्यान रखने योग्य बात है कि भारत में द्विभाषिकता एवं बहुभाषिकता का प्रचलन है इसलिए यह सँख्या उन लोगों की है जिन्होंने ने हिन्दी को अपनी प्रथम भाषा के तौर पर १९९१ की जनगणना में दर्ज़ किया था। मान्यता प्राप्त भाषाएं हिंदी भारत के उत्तरी हिस्सों में सबसे व्यापक बोली जाने वाली भाषा है। भारतीय जनगणना "हिंदी" की व्यापक विविधता के रूप में "हिंदी" की व्यापक संभव परिभाषा लेती है।http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf India census results 2011 27 जून 2018 https://web.archive.org/web/20180627064326/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf 27 जून 2018 live 2011 की जनगणना के अनुसार, 43.63% भारतीय लोगों ने हिंदी को अपनी मूल भाषा या मातृभाषा घोषित कर दिया है।https://timesofindia.indiatimes.com/india/hindi-mother-tongue-of-44-in-india-bangla-second-most-spoken/articleshow/64755458.cms Hindi mother tongue of 44% in India, Bangla second most spoken 27 जून 2018 https://web.archive.org/web/20180720174858/https://timesofindia.indiatimes.com/india/hindi-mother-tongue-of-44-in-india-bangla-second-most-spoken/articleshow/64755458.cms 20 जुलाई 2018 live भाषा डेटा 26 जून 2018 को जारी किया गया था।https://navbharattimes.indiatimes.com/india/hindi-mother-tongue-of-44-percent-in-india-bangla-second-most-spoken/articleshow/64758130.cms भारत में सबसे ज्यादा बोले जानी वाली मातृभाषा में हिंदी नंबर वन, संस्कृत की स्थिति खराब भिली / भिलोदी 1.04 करोड़ वक्ताओं के साथ सबसे ज्यादा बोली जाने वाली गैर अनुसूचित भाषा थी, इसके बाद गोंडी 29 लाख वक्ताओं के साथ थीं। भारत की जनगणना २०११ में भारत की आबादी का 96.71% 22 अनुसूचित भाषाओं में से एक अपनी मातृभाषा के रूप में बोलता है। +बोलने वालों की संख्या के आधार प्रथम, द्वितीय एवं तृतीय भाषाएँ (2011 की जनगणना)भाषा प्रथम भाषाभाषीhttp://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf Census of India: Comparative speaker's strength of Scheduled Languages-1951, 1961, 1971, 1981, 1991 ,2001 and 2011 ORGI 27 जून 2018 https://web.archive.org/web/20180627064326/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf 27 जून 2018 liveप्रथम भाषाभाषी कुल जनसंख्या के प्रतिशत के रूप में द्वितीय भाषाभाषी (करोड़ में) तृतीय भाषाभाषी (करोड़ में) सभी भाषाभाषी (in करोड़ में)https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html How languages intersect in India Hindustan Times 26 नवंबर 2018 https://web.archive.org/web/20181122091352/https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html 22 नवंबर 2018 livehttps://www.hindustantimes.com/static/iframes/language_probability_interactive/index.html How many Indians can you talk to? 26 नवंबर 2018 https://web.archive.org/web/20181122133636/https://www.hindustantimes.com/static/iframes/language_probability_interactive/index.html 22 नवंबर 2018 live कुल जनसंख्या के प्रतिशत के रूप में कुल भाषाभाषीहिंदी52,83,47,19343.6313.92.469.257.10अंग्रेज़ी2,59,6780.028.34.612.910.60बंगाली9,72,37,6698.300.90.110.78.90मराठी8,30,26,6807.091.30.39.98.20तेलुगू8,11,27,7406.931.20.19.57.80तमिल6,90,26,8815.890.70.17.76.30गुजराती5,54,92,5544.740.40.16.05.00उर्दू5,07,72,6314.341.10.16.35.20कन्नड़4,37,06,5123.731.40.15.94.94ओड़िया3,75,21,3243.200.5319,5254.33.56मलयालम3,48,38,8192.97499,188195,88533,761,4653.28पंजाबी3,31,24,7262.833,272,151319,52536,609,1223.56संस्कृत24,821<0.011,234,9313,742,2234,991,2890.49 दस लाख से कम व्यक्तियों द्वारा बोली जाने वाली भाषाएँ क्रमांक भाषा बोलने वालों की संख्या प्रतिशत 23 खानदेशी 973,709 0.116% 24 हो 16,79,916 1.8% 25 खासी 912,283 0.109% 26 मुंडारी 861,378 0.103% 27 कोकबराक भाषा 694,940 0.083% 28 गारो 675,642 0.081% 29 कुई 641,662 0.077% 30 मीज़ो 538,842 0.064% 31 हलाबी 534,313 0.064% 32 कोरकू 466,073 0.056% 33 मुंडा 413,894 0.049% 34 मिशिंग 390,583 0.047% 35 कार्बी/मिकिर 366,229 0.044% 36 सावरा 273,168 0.033% 37 कोया भाषा 270,994 0.032% 38 खड़िया 225,556 0.027% 39 खोंड 220,783 0.026% 40 अँग्रेजी 178,598 0.021% 41 निशी 173,791 0.021% 42 आओ 172,449 0.021% 43 सेमा 166,157 0.020% 44 किसान 162,088 0.019% 45 आदी 158,409 0.019% 46 रभा 139,365 0.017% 47 कोन्याक 137,722 0.016% 48 माल्तो भाषा 108,148 0.013% 49 थाड़ो 107,992 0.013% 50 तांगखुल 101,841 0.012% संक्षिप्त चिह्न Ass. असमिया लिपि, Ben. बंगाली लिपि, Dev. देवनागरी लिपि, Guj. गुजराती लिपि, Gur. गुरमुखी लिपि, Kan. कन्नड़ लिपि, Lat. लैटिन लिपि, Mai. मैथिली लिपि, मिथिलाक्षर, कैथी Mal. मलयालम लिपि, Nep. नेपाली, Ori. ओड़िआ लिपि, Sin. सिंहल लिपि, Tam. तमिल लिपि, Tel. तेलुगु लिपि. सन्दर्भ इन्हें भी देखें भारत का भाषाई इतिहास भारत के भाषा परिवार भारत की आधिकारिक भाषाओं में भारत गणराज्य के नाम भारतीय लिपियाँ भारत की बोलियाँ हिंदी की विभिन्न बोलियाँ और उनका साहित्य बाहरी कड़ियाँ हिन्दी और क्षेत्रीय भाषाओं का परस्परिक सम्बन्ध (डॉ विनोद कुमार) भारत की भाषाएँ (गूगल पुस्तक ; लेखक - डॉ राजमल बोरा) भारतीय भाषाएँ और हिन्दी अनुवाद (गूगल पुस्तक ; लेखक - कैलाशचन्द्र भाटिया) भारतीय भाषाओं की पहचान (डॉ सियाराम तिवारी) भारतीय भाषाएं एवं लिपियाँ सीखें (यहाँ अपनी सुविधा लिपि एवं भाषा के माध्यम से भारत की दूसरी भाषाएँ सीखने की निःशुल्क सुविधा है।) 10 Unusual Facts About Indian Languages. How Many Do You Know? भारतीय भाषा कोश (२१ भारतीय भाषाओं का एकल कोश) Unlocking India’s Linguistic Future Through Technology