411 REFERENCE · Wikipedia
तीन ताल
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
तीन ताल उत्तर भारत के संगीत, हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीत के प्रसिद्ध तालों में से एक है।तीन ताल https://web.archive.org/web/20141220211140/https://books.google.co.in/books?id=aZM0IVQmCeAC&lpg=PA38&dq=%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%A8%20%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2&pg=PA38#v=onepage&q=%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%A8%20%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2&f=false 20 दिसंबर 2014 , रागांजलि (गूगल पुस्तक), द्वारा पण्डित जगदीश मोहन और रागिनी प्रताप यह लयबद्ध सरंचना का सममित स्वरूप है।http://www.chandrakantha.com/tala_taal/teental_tin_taal/tintal.html Indian Music - Tintal (Teental) 20 दिसंबर 2014 https://web.archive.org/web/20141227155110/http://www.chandrakantha.com/tala_taal/teental_tin_taal/tintal.html 27 दिसंबर 2014 dead यह कुल सोलह (16) मात्राओं का ताल हैं ।
स्वरूप
यह कुल सोलह (16) मात्राओं का ताल हैं जिसमें चार-चार मात्राओं के चार विभाग होते हैं। तीसरे विभाग में ख़ाली होती है जो नवीं मात्रा पर होती है। पहली मात्रा पर सम होता है।
इसके मूल बोल निम्नलिखित हैं:
धा धिं धिं धा। धा धिं धिं धा। धा तिं तिं ता। ता धिं धिं धा |
तीन ताल के कुछ टुकड़े:
धा धिं धिं धा | धा धिं धिं धा | धा तिं तिं ता | ता धिं धिं धा |
ठेका ( मात्राएँ १६, ताली ३, खाली १)
दूसरा प्रकार:
धा त्रक धिं धा | धा त्रक धिं धा | धा त्रक तिं ता | ता त्रक धिं धा |
तीसरा प्रकार:
धागे धिग धिं धा | धागे धिग धिं धा | धागे तिग तिं ता | तागे धिग धिं धा |
कायदा:
धागे त्रकिट तूना कत्ता | त्रकिट तूना कत्ता त्रकिट | तागे त्रकिट तूना कत्ता | त्रकिट तूना कत्ता त्रकिट ||
आमद:
धागे त्रकिट तूना कत्ता | त्रकिट तूना कत्ता त्रकिट | धा तूना कत्ता त्रकिट | धा तूना कत्ता त्रकिट ||
गत
1. दीं नग किड़ नग | धागे त्रकिट दिने किने | तीं नग किड़ नक | धागे त्रकिट दिने किने ||
2. दीं नग किड़ नग | दीं नग किड़ नक | धागे त्रकिन दिने किने | दीं नग किड़ नक ||
तीं नग किड़ नक | तीं नग किड़ नग | धागे त्रकिट दिने किने | दीं नग किड़ नक ||
3. धागे तिट घिड़ नग | तागे तिट किड़ नक | धिद्ध धिद्ध धिन ता | किड़ नग धागे तिट ||
4. धा s धिन ता | किड़ नक धागे तिट | ता s धिन ता | किड़ नक धागे तिट ||
5. धागे तिट घिड़ नग | धागे तिट घिड़ नग | तागे तिट घिड़ नग | धागे तिट घिड़ नग ||
6. धा किट धा कृधा | किट धागे तिट धीना | गीना त्रकिट तूना कत्ता | घिड़ा sन् नागे तिट ||
ता किट ता कृधा | किट तागे तिट तीना | गीना त्रकिट तूना कत्ता | किड़ा sन् नागे तिट ||
7. धागे त्रकिट धिन धिन | धिद्ध धिद्ध धिट तिट | त्रकिट धिने धित त्रकिट | धिट धिट धागे तिट ||
तागे त्रकिट दिन दिन | धिद्ध धिद्ध धिट तिट | त्रकिट धिने धिट त्रकिट | धिट तिट धागे तिट ||
आमद
दीं नग किड़ नक | धागे त्रकिट दिने किने | धा त्रकिट दिने किने | धा त्रकिट दिने किने ||
तीया
तिट कत गद गिन | धाती धाती टक तग | दगि नधा तीधा तिट | कत गद गिन धाती ||
सन्दर्भ
श्रेणी:भारतीय शास्त्रीय संगीत