Skip to main content

  | मौसम…

411 समाचार
Public archive edition · Attributed source reporting with original dates · AI drafts are excluded

411 REFERENCE · Wikipedia

डोटेली भाषा

Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.

डोटेली डोट्याली नेपाल नेपाल2007 Interim Constitution of Nepal 2063 वर्ल्ड स्टेट्समेन http://www.worldstatesmen.org/Nepal_Interim_Constitution2007.pdf पीडीऍफ़ डोटी जिला, सुदूर-पश्चिमांचल विकास क्षेत्र और मध्य-पश्चिमांचल विकास क्षेत्र नेपाल में 7,88,000 2011 e18 हिन्द-यूरोपीय हिन्द-ईरानी हिन्द-आर्य पूर्वी पहाड़ी नेपाली देवनागरी dty dote1238 Doteli डोटेली या डोट्याली मुख्य रूप से नेपाल के सुदूर-पश्चिमांचल विकास क्षेत्र और मध्य-पश्चिमांचल विकास क्षेत्र में बोली जानेवाली एक हिंद-आर्य भाषा है।2012 आधिकारिक भाषा सारांश केंद्रीय तथ्यांक विभाग http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Summary-Nepali.pdf पीडीऍफ़ 8 फ़रवरी 2021 2 दिसंबर 2012 https://web.archive.org/web/20121202145804/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Summary-Nepali.pdf dead नेपाल के क़रीब 8,00,000 द्वारा मातृभाषा के रूप में बोली जानेवाली यह भाषा नेपाली से भारी रूप से प्रभावित कुमाऊँनी की एक उपभाषा है जो देवनागरी में लिखी जाती है। नेपाल का संविधान-2015 की धारा 5, भाग 1 अनुसार डोटेली को आधिकारिक भाषा का दर्जा दिया गया है। उत्पत्ति और इतिहास राहुल सांकृत्यायन के मुताबिक़ 1790 तक डोटी ज़िला पर कुमाऊँ मंडल के कत्यूरी राजवंश का राज था जिसके दौरान कुमाऊँनी भाषा से डोटेली बोली की उत्पत्ति हुई थी। कत्यूरी राजवंश का आठ राज्यों में विभाजन होने के बाद डोटी राज्य की रचना हुई थी।http://www.indus-intl.com/bookdetails.cfm?bookid=IN-02404 T.R. Vaidya - ADVANCED HISTORY OF NEPAL 9 फ़रवरी 2005 web.archive.org 8 जनवरी 2020 9 फ़रवरी 2005 https://web.archive.org/web/20050209191916/http://www.indus-intl.com/bookdetails.cfm?bookid=IN-02404 bot: unknown नेपाल में डोटेली को नेपाली की ही एक बोली मानी जाती है पर विद्वानों द्वारा डोटेली को एक भिन्न और स्वतंत्र भाषा का दर्जा देने की माँग हो रही है। उपभाषाएँ खुद ही कुमाँऊनी भाषा की एक उपभाषा होने के बावजूद डोटेली की बैतडेली, बझांगी और दार्चुली लगायत अन्य कुछ उपभाषाएँ भी हैं।2014 A Sociolinguistic Study of Dotyali त्रिभुवन विश्वविद्यालय https://www.sil.org/system/files/reapdata/11/64/37/116437364756589393671740952808131787382/Dotyali_report.pdf पीडीऍफ़ इन उपभाषाओं में ज़्यादा अंतर नहीं है और इन उपभाषाओं को आसानी से समझा जा सकता है। नेपाल के विभिन्न ज़िलों में डोटेली को विभिन्न नाम से जाना जाता है। उन नामों को निम्न तालिका में प्रस्तुत किया गया है: + ज़िला अनुसार भाषा का नाम ज़िला भाषा का नाम कैलाली बैतडेली, बझांगी, नेपाली कंचनपुर बैतडेली नेपाली, नेपाली डोटी डोट्याली, डोटेली डडेलधुरा डोट्याली, डडेलधुरी बैतडी बैतडी, बैतडेली, डोट्याली दार्चुला दार्चुलेली, डोट्याली बझांग बझांगी, बझांगी नेपाली, नेपाली डोटेली और नेपाली में अंतर हिंदी डोटेली नेपाली अचार डाडा अचार अंदर भितर भित्र अदरक आदो अदुवा आटा धुलो पिठो आदमी बैकान पुरुष आप/तुम तम तपाईँ / तिमी आम आम आँप इंसान मान्सु मान्छे उजाला झक्पट्टाल उज्यालो उनका उनरो उनको उल्टा बिप्प्या उल्टो उसने उइले उसले ऊपरी मल्लो माथिल्लो ओह द ए औरत बैकिनी महिला कंडाली सिण्नो सिस्नो कनिष्ठा टिट्या औंलो कान्छी औँला कल (अतीत) बेलि हिजो कहना भुण्नु भन्नु किसका कैको कसको किसे कैलाई कसलाई कीचड़ कच्यार हिलो कुल्हाड़ी तिखुन बन्चरो केला केला केरा केले का पात साँपडो केराको पात कैसे हैं? कसाछौ कस्तो हुनुहुन्छ ? कोलाहल काला रे कनौटो कोलाहल क्या पता धैइ खै क्षमता से ज़्यादा खाना हनोद्दु मात्रा भन्दा बढी खानु खुरपा बनास खुर्पा खुले में शौच करने की जगह गौण खुला आकासमुनि दिसापिसाब गर्ने ठाउँ खूबसूरत रुबशो खात अत्यन्तै सुन्दर गरमी हुई घाम भ्यो गर्मी भयो गाल कन्पुडो गाला गीलापन कच्पण्नु गिलोपना चलना हिट हिँड्नु छोटा भाई/छोटी बहन काजी भाइ / बहिनी जगह ठौर ठाउँ जात्रा जाँत जात्रा जूं जोडो जुम्रा जैव उर्वरक पर्सो जैविक मल ठंडा ठन्न चिसो तंबाकू तमाख तमाखु तला हुआ मांस चोखिउन भुटुन थोड़ा नानु अलिकति दर्द होना चिड्कन दुख्नु दही धिनाली दही दही जमाने का बरतन पारो दही जमाउने भाँडो दूध देने वाली गाय धिन्वा गाई दूध दिने गाई देवर/ननद गोसि देवर / नन्द दोपहर छकला दिउँसो नदी गाड नदी नहीं है नैथिन छैन नीचे तलतिर तल पत्नी स्वाइनी स्वास्नी परसों (अतीत) पोरु अस्ति प्यार सोराई, समराई माया प्यार से खुद से छोटे लोगों को संबोधन करने का शब्द बुद्या मायाले आफूभन्दा सानोलाई गरिने सम्बोधन फूफा पुसाइ फुपाजु फेंकना खित् फाल्नु बकरी बाकोरो बाख्रा बंजर बैलो बाँझो बारात बर्यात् जन्ती बावला बौला पागल बाहर बाईर बाहिर बिल्ली बिल्लो बिरालो बुलाना धदिउनु बोलाउनु बेटा चेलो छोरा बेटी चेली छोरी बेलचा साफ्लो साबेल बैल बल्ल गोरु भाभी बौजु भाउजू मक्खन रखने का बरतन हडप्या नौनी राख्ने भाँडो मत कीजिए जनगर नगर्नुहोस् मत जाइए जनजा नजानुहोस् मत बैठिए जनबस नबस्नुहोस् माता इजा आमा मेंढक झगुलो भ्यागुता मैंने मुइले मैले मोटा बकलो बाक्लो मोज़े का गेंद गीर सानो खालको मोजाको बल मौसी कइसि सानीमा रुपया रुप्या रुपियाँ रोम जाबर रौँ शरीर हड शरीर शादी बर्यात बिहे शाम बासा साँझ शोर मचाना धीराट बहनी मचौन हल्ला गर्नु सपना सुईना सपना सिर मुण्डो टाउको सीधा सप्प्या सुल्टो सुखी हुई घास गाज्जो सुकेको घाँस सुनना सुण्नु सुन्नु सुबह ब्यानल बिहान सूतिका जत्काल सुत्केरी सौतेली माँ काखी कान्छी आमा हँसिया आँसि हँसिया हिसालू हँस्याल ऐँसेलु ज़्यादा झिक्क, भत्ती धेरै इन्हें भी देखें डोटेली विकिपीडिया सन्दर्भ बाहरी कड़ियाँ dty डोट्याली भाषाको राठपाठ खोज्दै गर्दा https://web.archive.org/web/20210214122623/http://sidharekha.com/2016/04/%E0%A4%A1%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0-%E0%A4%96/ 14 फ़रवरी 2021