Skip to main content

  | मौसम…

411 समाचार
Public archive edition · Attributed source reporting with original dates · AI drafts are excluded

411 REFERENCE · Wikipedia

खस राज्य

Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.

खस राज्य खस मल्ल राज्य खस राज्य राजतन्त्र ११ औं शताब्दी १४ औं शताब्दी कुषाण राजवंश प्राचीन खस बाइसे राज्य चौबीसी राज्य सिञ्जा उपत्यका खस भाषा वैदिक संस्कृत भाषा हिन्दू बौद्ध ब्राह्मणवाद पूर्वज तथा प्रकृति पुजन ओझा प्रथा राजा नागराज c. ११ औं शताब्दी अशोक चल्ल १३ औं शताब्दी पृथ्वी मल्ल अभय मल्ल नेपाल भारत चीन खस मल्ल राज्य या खस राज्य भारतीय उपमहाद्वीप के हिमालयी भाग में अवस्थित एक मध्यकालीन राज्य था। खस राज्य के भूभाग वर्तमान नेपाल के पश्चिमी कर्णाली प्रदेश क्षेत्र, भारत के गढ़वाल एवं कुमाऊं क्षेत्र तथा तिब्बत के ङारी प्रिफरेक्चर (संस्कृत : खारीप्रदेश) में था। इस राज्य के शासक मल्ल वंश के थे जो काठमांडू उपत्यका के मल्ल शासक से अलग है।Adhikary 1997 37 खस मल्ल के शासनकाल ११वीं शताब्दी से १४वीं शताब्दी तक रहा ।Krishna P. Bhattarai Nepal https://books.google.com/books?id=-aArqOqBGBQC&pg=PA113 1 January 2009 Infobase Publishing 978-1-4381-0523-9 113 24 अगस्त 2019 https://web.archive.org/web/20170611063327/https://books.google.com/books?id=-aArqOqBGBQC&pg=PA113 11 जून 2017 live सन् ९५४ में खड़ी की गयी धंग के खजुराहो शिलालेख के अनुसार खस राज्य, प्राचीन बंगाल के गौड़ राज्य तथा गुर्जर-प्रतिहार राजवंश जितना बड़ा था।Thakur 1990 287 पृष्ठभूमि साहित्यिक उल्लेख प्राचीन भारतीय ग्रन्थों में खस जाति का उल्लेख मिलता है। महाभारत में उल्लेखित खसों ने कौरव के पक्ष से युद्ध लड़ा था । मनुस्मृति के अनुसार खस अन्य भारतीय जाति जैसे शक, कम्बोज, दारद, पहलव, यवन, पारद आदि जैसे ही प्राचीन क्षत्रिय थे जो संस्कार का त्याग करने से 'व्रात्य क्षत्रिय' और 'म्लेच्छ' में परिणत हुए। मनुस्मृति में उन्हें व्रात्य क्षत्रिय के वंशज कहाँ गया था ।Thakur 1990 286 प्राचीन खसों ने बौद्ध धर्म धारण किया था ।Thakur 1990 286 मार्कण्डेय पुराण में खस एक देश के रूप में वर्णित किया गया है।Thakur 1990 286 इतिहास खस मल्ल राज्य एक सामन्तवादी शैली के स्वाधीन राज्य था ।Pradhan 2012 3 मुख्य तय इस राज्य के इलाके वर्तमान नेपाल के कर्णाली नदी के जलाधार पर था ।Pradhan 2012 3 राजा नागराज तिब्बत के खारी प्रदेश से आकर सिञ्जा उपत्यका का कब्जा किया ।D.R. Regmi 1965 717 खस वंश की उत्पत्ति ११ औं शताब्दी वा उससे पहले ही हुआ था । हिमालय क्षेत्रमें दो खस राजवंश था; एक तिब्बत के गुंंगे में और दुसरा जुम्ला (सिञ्जा उपत्यका) में ।Carassco 1959 14-19 शासक एवं उपाधियाँ उपाधियाँ राजा नागराज के उत्तराधिकारीयों ने -इल्ल, -चल्ल जैसे चापिल्ल, क्राचल्ल का प्रयोग किया था ।Adhikary 1997 35 चल्ल वा मल्ल राजा एवं राजकुमारों की उपाधियाँ थी ।Adhikary 1997 89 राउला (वर्तमान रावल) राज्य के उच्च पदस्थ अधिकारियों का उपाधि था । विभिन्न व्यक्ति जैसे मलायवर्मा, मेदिनीवर्मा, संसारीवर्मा और बलिराजnote रावल बलिराज बादमें जुम्ला के कल्याल शाही वंशका संस्थापक बन गए ।Adhikary 1997 72 का उपाधि राउला था ।Adhikary 1997 89 मण्डलेश्वर वा मण्डलिक प्रान्तीय शासकों का उपाधि था । राजकुमार, उच्च अधिकारी एवं विजित राजाओं को मण्डलेश्वर पदमें नियुक्ति किया गया था ।Adhikary 1997 84 शासक निम्न खस मल्ल राजाएं थे: इतिहासकार जिउसिप्पे टुच्चीके अनुसार खस मल्ल वंशमे निम्न राजाएं थेTucci 1956 66: नागराज D.R. Regmi 1965 714 जिनको जावेश्वरD.R. Regmi 1965 717 कहा जाता था; तिब्बती वंशावलीमें नागदेव कहा हैंTucci 1956 54-59 चाप, नागराजका पुत्रD.R. Regmi 1965 714 चापिल्ल, चापका पुत्रD.R. Regmi 1965 714 क्राशिचल्ल, चापिल्लका पुत्रD.R. Regmi 1965 714 क्राधिचल्ल, क्राशिचल्लका पुत्रD.R. Regmi 1965 714 क्राचल्ल, क्राधिचल्लका पुत्रD.R. Regmi 1965 714 (1189-1223) अशोक चल्ल, क्राचल्लका पुत्रD.R. Regmi 1965 714 (1223–87) जितारी मल्ल, अशोक चल्लका ज्येष्ठ पुत्रTucci 1956 50 आनन्द मल्ल, अशोक चल्लका छोटे पुत्रTucci 1956 50 रिपु मल्ल (1312–13), आनन्द मल्लका पुत्रTucci 1956 50 संग्राम मल्ल, रिपु मल्लका पुत्रTucci 1956 50 आदित्य मल्ल, संग्राम मल्ल वा आदित्य मल्लका पुत्रTucci 1956 50 कल्याण मल्ल, आदित्य मल्लका पुत्रTucci 1956 50 प्रताप मल्ल, कल्याण मल्लका पुत्र, सन्तानरहितTucci 1956 50 पुण्य मल्लAdhikary 1997 81 दुसरे खस वंश (पुराङ्गका) राजघरानाTucci 1956 66 पृथ्वी मल्ल, पुण्य मल्लका पुत्रTucci 1956 50 अन्य स्रोतका अनुसार: अभय मल्ल (१४वीं शताब्दी)Pradhan 2012 21 भाषा तथा संस्कृति खस राज्य में नेपाली भाषा (खस भाषा) एवं संस्कृत भाषा का उपयोग था ।D.R. Regmi 1965 717Tucci 1956 11 खस मल्लों की प्राचीन देवनागरी लिपि के शिलालेख जुम्ला, सुर्खेत और दैलेख जिलाओं में हैं । सिञ्जा उपत्यका खस मल्लों का राजधानी था ।Adhikary 1997 76 धर्म राजा पृथ्वीमल्ल से पूर्व के खस राजाओं का धर्म बौद्ध था । राजा रिपुमल्ल के समयकाल में भारतीय भूभाग से सम्पर्क बढने के कारण हिन्दुकरण सुरू हुआ ।Tucci 1956 109 राजा पृथ्वीमल्ल बौद्ध पंक्तियों का प्रयोग करते थे यद्यपि वे कट्टर हिन्दु शासक थे । पृथ्वीमल्ल के दुल्लु के प्रशस्ति शिलालेख में बौद्ध मंत्र और पंक्तियों का प्रयोग हुआ था परन्तु शितुष्का के कनकपत्र में हिन्दु शैली में लिखा था । ये बौद्ध से हिन्दु तरफ की बदलाव का उदाहरण था ।Tucci 1956 110 राजा पुण्यमल्ल और पृथ्वीमल्ल के शासनकाल में कट्टर हिन्दु परम्परा तथा रीति का अनुसरण हुआ था ।Adhikary 1997 81 विलय2024 ईवीएम की वजह से इन्हें भी देखें मल्ल राजवंश (काठमाण्डू उपत्यका के शासक) कत्यूरी राजवंश (कुमाऊं और पश्चिमी नेपाल के शासक) रैका राजवंश (डोटी के ठकुरी राजवंश) शाह वंश (गोरखा राज्य और बादमें नेपाल अधिराज्य के राजवंश) स्रोत पदपंक्तियां note पंक्तियां ग्रन्थ Adhikary Surya Mani The Khaśa kingdom: a trans-Himalayan empire of the middle age https://books.google.com/books?id=cH5uAAAAMAAJ 1997 Nirala 978-81-85693-50-7 24 अगस्त 2019 https://web.archive.org/web/20131212173054/http://books.google.com/books?id=cH5uAAAAMAAJ 12 दिसंबर 2013 live Pradhan Kumar L. Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806–1839 Concept Publishing Company 2012 9788180698132 New Delhi https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC Rahul Ram The Himalaya as a frontier https://books.google.com.np/books?id=6NBHAAAAMAAJ 1978 Vikas 9780706905649 24 अगस्त 2019 https://web.archive.org/web/20181125030711/https://books.google.com.np/books?id=6NBHAAAAMAAJ 25 नवंबर 2018 live D.R. Regmi Medieval Nepal 1 Firma K.L. Mukhopadhyay 1965 https://books.google.com.np/books?id=ST6QAAAAIAAJ 24 अगस्त 2019 https://web.archive.org/web/20181126134821/https://books.google.com.np/books?id=ST6QAAAAIAAJ 26 नवंबर 2018 live Thakur Laxman S. The Khasas An Early Indian Tribe K. K. Kusuman A Panorama of Indian Culture: Professor A. Sreedhara Menon Felicitation Volume https://books.google.com/books?id=z4JqgSUSXDsC&pg=PA285 1990 Mittal Publications 978-81-7099-214-1 285–293 24 अगस्त 2019 https://web.archive.org/web/20170322214815/https://books.google.com/books?id=z4JqgSUSXDsC&pg=PA285 22 मार्च 2017 live Tucci Giuseppe Preliminary Report on Two Scientific Expeditions in Nepal David Brown Book Company 1956 9788857526843 https://archive.org/details/in.gov.ignca.6480/ Carassco Pedro Land and polity in Tibet 1959 0295740833 https://trove.nla.gov.au/work/10571194?q&versionId=12328221 24 अगस्त 2019 https://web.archive.org/web/20181216054727/https://trove.nla.gov.au/work/10571194?q&versionId=12328221 16 दिसंबर 2018 live