411 REFERENCE · Wikipedia
आठ हज़ारी
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
thumb|विश्व के 14 आठ हज़ारी पर्वत
आठ हजारी अर्थात् समुद्र सतह से 8000 मी. से भी ऊँचे पर्वत। दुनिया में 8000 (26,247 फिट) से भी ऊँचे 14 पर्वत हैं और ये सारे के सारे एशिया के हिमालय और काराकोरम पर्वत शृंखला में स्थित हैं।
आठ हजारी पर्वत पर सबसे पहले अल्बर्ट एफ. मम्मेरी और जे नॉरमन कोली ने काश्मिर क्षेत्र (वर्तमान में गिल्गित-बल्टिस्टान, पाकिस्तान) के नंगा पर्वत पर 1895 में आरोहण के लिए रिकार्ड दर्ज कराया; पर यह अभियान असफल रहा क्योंकि आरोहण करते समय हिमस्खलन के कारण मम्मेरी और दो गोरखा, रघुबीर और गोमन सिंह मारे गये।
आठ हजारी पर्वत पर प्रथम सफल आरोहण का रिकार्ड मौरिस हेरजोग और लुईस लाचेनल द्बारा दर्ज कराया गया। जो अन्नपुर्णा पर्वत के शिखर पर 3 जून 1950 को पहुँचे थे।
चौदहों आठ हजारी पर आरोहण करने वाला प्रथम व्यक्ति हैं रेनहोल्ड मेसनर। उन्होने य़ह साहस भरा काम 16 अक्टुबर 1986 को पूरा किया। एक साल बाद 1987 में, जेरी कुकुज्का दुसरे व्यक्ति बने जिन्होने यह काम पूरा किया। मेसनर ने आठ हजारी के चौदहों चोटी पर बिना ऑक्सीजन संपुरक के आरोहण किया था। यह साहस भरा काम नौ वर्षों तक कोई दूसरा व्यक्ति नहीं कर पाया था बाद में इनहर्ड लोरेटन ने 1995 में यह काम कर दिखाया। 2011 के तथ्यांक अनुसार कुल 26 व्यक्ति 14 शिखर पर बिना किसी विवाद के आरोहण का साहस भरा काम कर चुके हैं। यह एक बहुत ही खतरनाक साहस भरा काम है; अब तक चार व्यक्ति इस लक्ष्य को प्राप्त करने के उद्देश्य में मारे जा चुके हैं। नेपाल के फुर्बा ताशी आठ-हजारी पर्वत पर सबसे अधिक आरोहण करने का लक्ष्य प्राप्त कर चुके हैं, वह 1998 से 2011 के बीच 26 बार आरोहण कर चुके हैं। जुएनिटो ओयरजाबल दुसरे ऐसे व्यक्ति हैं जो आठ-हजारी पर सबसे अधिक 25 बार 1985 से 2011 के बीच आरोहण कर चुके हैं।
सबसे अधिक आरोही जो आठ-हजारी पर आरोहण कर चुके हैं इटली से हैं, उसके बाद क्रमश: दक्षिण कोरिया से 5 आरोही, कजाकिस्तान से 4 आरोही, पोलैंड और स्पेन से 3 आरोही हैं, इन में से हर एक ने “हिमालय के ताज” को पूरा किया है। प्रथम महिला जिन्होने चौदहों आठ-हजारी के शिखर को छुने का दावा किया है वह हैं दक्षिण कोरिया कि ओह युन-सुन, उनके अनुसार 27 अप्रैल 2010 को अन्नपुर्णा का आरोहण करते हुए उन्होने आठ-हजारी के शृंखला को पूरा किया था। इस दावे पर कई समुहों ने शंका उत्पन्न किया है और कोरिया युरोपिय पर्वतिय क्षेत्रिय संघ (Korean Alpine Federation) (KAF) ने कंचनजंघा 2009 के दावे का “असंभवत:” उद्-घोष किया।
आठ हजारी पर्वतों की सूचीGeographical facts and first ascents information of the Main 8000ers http://www.8000ers.com/cms/en/8000ers-mainmenu-205.html https://web.archive.org/web/20120805033357/http://www.8000ers.com/cms/en/8000ers-mainmenu-205.html 5 अगस्त 2012 Juralski, Eberhard. Complete ascent - fatalities statistics of all 14 main 8000ers https://web.archive.org/web/20220610083004/http://www.8000ers.com/cms/download.html?func=startdown 10 जून 2022 . Statistics through 16 जून 2008.
शिखरउंचाईgraphस्थितिप्रथम आरोहणप्रथम आरोहीशीत ऋतु में प्रथम आरोहणशीत ऋतु के प्रथम आरोहीआरोहण सम्ख्याgraphमृत्यु (संख्या)मृत्यु दरgraphमृत्यु दर१९९० के पूर्व*graphमृत्यु दर1990 - 2003*graph changeएवरेस्ट8848 m (29,029 ft)PRCचीन/Nepalनेपाल29 मई 1953NZL एडमंड हिलेरी NEPINDतेन्जिंग नॉरगे17 Feb 1980 POL कृजीस्जटोफ विलिश्की POL लेश्जेक शिची36842105.70%37%4.4%के२8611 m (28,251 ft)Indiaभारत/ChinaचीनThe summits of K2, Gasherbrum I, Gasherbrum II and Broad Peak are on the de facto border between Pakistan and China along the "Karakoram" range. They are claimed by India. The most common ascent routes to the summits are largely via Pakistan, with some climbing from the China side.31 Jul 1954ITA एचिले कोमपागनोनीITA लीनो लसडेली2846623.24%41%19.7%कंचनजंघा8586 m (28,169 ft)Nepalनेपाल/Indiaभारत25 मई 1955UK जोर्ज बेन्डUK जो ब्राउन11 Jan 1986POL कृजीस्जटोफ विलिश्कीPOL ज़ेरजयी कुकुस्जका2094019.14%21%22%ल्होत्से8516 m (27,940 ft)PRCचीन/Nepalनेपाल18 मई 1956स्विट्ज़रलैंड फ्रिट्ज लुचसिंगरस्विट्ज़रलैंड एरनेस्ट राइस31 Dec 1988POL कृजीस्जटोफ विलिश्की221113.43%14%2%मकालु8485 m (27,838 ft)Chinaचीन/Nepalनेपाल15 मई 1955FRA ज़ीन कोय्जीFRA लाइनेल टेर्रे09 Feb 2009ITA सीमोन मोरोKAZ डेनिस उरूब्को2342611.11%16%8.5%चो ओयु8201 m (26,906 ft)PRCचीन/Nepalनेपाल19 Oct 1954AUT ज़ोसफ जोचलरNEP पासांग दाबा लामाAUT हरब्रट टिची12 Feb 1985POL माशिज़ बेरबेकाPOL माशिज़ पावलिकोवशकी 2668391.46%धौलागिरी 18167 m (26,795 ft)Nepalनेपाल13 मई 1960AUT कुर्ट दिएमबरजर GER पीटर डाइनेरNEP नावांग दोरजीNEP नीमा दोरजी CH एरनेस्ट फोर्रेरAUT एलविन स्कुलब्रट21 Jan 1985POL एन्डृजेज ज़ोकPOL ज़ेरजयी कुकुस्जका3585816.20%31%11%मनास्लु8163 m (26,781 ft)Nepalनेपाल9 मई 1956JPN तोशिओ इमानीशिNEP ग्यालजन नोरबू14 Jan 1984POL माशिज़ बेरबेकाPOL राइजार्ड गाजेस्की2975317.85%35.16%13.42%नंगा पर्वत8126 m (26,660 ft)Indiaभारत03 Jul 1953AUT हरमान बुह्ल2876422.30%77%5.5%अन्नपुर्णा 18091 m (26,545 ft)Nepalनेपाल03 Jun 1950FRA मौरिस हेरज़ोगFRA लुई लाच़नल03 Feb 1987POL ज़ेरजयी कुकुस्जकाPOL आर्थर हज्जेर1535938%66%19.7%गाशरब्रुम १(हिडन पीक)8080 m (26,444 ft)Chinaचीन/Indiaभारत05 Jul 1958USA एन्ड्रू कोफ़मनUSA पीट स्कोनींग09 Mar 2012POL एड्म बाइलेश्किPOL जानुश्ज गोलव265259.43%15.5%8.75%ब्रॉड पीक8051 m (26,414 ft)Chinaचीन/Indiaभारत09 Jun 1957AUT फ्रिट्ज विन्टरस्टेलरAUT मारक्श शुमकAUT कुर्ट दिएमबरजरAUT हरमान बुह्ल359195.29%5%8.6%गाशरब्रुम २8034 m (26,358 ft)Chinaचीन/Indiaभारत07 Jul 1956AUT फ्रिट्ज मोरावेकAUT ज़ोसफ लारचAUT हेन्स विल्लनपार्ट02 Feb 2011ITA सीमोन मोरोKAZ डेनिस उरूब्कोUSA कोरी रिचर्ड्स836192.27%7.8%0.44%शिशापांगमा8027 m (26,335 ft)Chinaचीन2 मई 1964PRC शु चिंगPRC चांग चुन येनPRC वांग फुज़ाउPRC चेन शानPRC चेंग टिएन-लिअंगPRC वु सुंग-युयेPRC सोनम दोजीPRC मिगमर त्राशीPRC दोजीPRC योनटेन14 Jan 2005POL पिओत्र मारावश्कीITA सीमोन मोरो274238.39%2%16.8%
* As of September 2003, data from Chinese National Geography, August 2006, page 77 (the column "first ascensionist(s) in winter" has different sources).
सन्दर्भ
श्रेणी:हिमालय
श्रेणी:पर्वत
*