411 REFERENCE · Wikipedia
रॉबर्ट मुंडेल
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
रॉबर्ट ए. मुंडेल आपूर्ति-पक्ष अर्थशास्त्र Robert Mundell (cropped).jpg 2011 में रॉबर्ट मुंडेल रॉबर्ट अलेक्जेंडर मुंडेल 24 अक्टूबर 1932 किंग्स्टन, ओंटारियो, कनाडा 4 अप्रैल 2021 (उम्र 88 वर्ष) सिएना, टस्कनी, इटली जॉन्स हॉपकिन्स विश्वविद्यालय शिकागो विश्वविद्यालय कोलंबिया विश्वविद्यालय चीनी विश्वविद्यालय हांगकांग मौद्रिक अर्थशास्त्र ब्रिटिश कोलंबिया विश्वविद्यालय (बीए)वाशिंगटन विश्वविद्यालयलंदन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्समैसाचुसेट्स इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी (पीएचडी) चार्ल्स किंडलबर्गर जैकब ए. फ्रेंकेल, रूडी डॉर्नबुश, कारमेन रेनहार्ट मुंडेल-फ्लेमिंग प्रतिमान, इष्टतम मुद्रा क्षेत्र, स्वर्ण मानक पर शोध अर्थशास्त्र में नोबेल मेमोरियल पुरस्कार (1999)
रॉबर्ट अलेक्जेंडर मुंडेल (24 अक्टूबर 1932 – 4 अप्रैल 2021) एक प्रतिष्ठित कनाडाई अर्थशास्त्री थे, जिन्होंने कोलंबिया विश्वविद्यालय और चीनी विश्वविद्यालय हांगकांग में अर्थशास्त्र के प्रोफेसर के रूप में कार्य किया। उन्हें 1999 में मौद्रिक गतिशीलता और इष्टतम मुद्रा क्षेत्रों में उनके अभूतपूर्व शोध के लिए अर्थशास्त्र में नोबेल मेमोरियल पुरस्कार से सम्मानित किया गया था।The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1999 https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1999/mundell/facts/ NobelPrize.org
मुंडेल को व्यापक रूप से "यूरो का जनक" माना जाता है, क्योंकि उनके शोध ने ही यूरोपीय एकल मुद्रा की शुरुआत के लिए सैद्धांतिक आधार तैयार किया था।https://www.wsj.com/articles/BT-CO-20120615-714557 Economist Mundell: Odds of Greek Euro Exit 25% Wall Street Journal June 15, 2012 इसके अतिरिक्त, उन्हें आपूर्ति-पक्ष अर्थशास्त्र के बौद्धिक जनकों में से एक माना जाता है, जिसने 1980 के दशक में वैश्विक आर्थिक नीतियों को गहराई से प्रभावित किया।Robert Mundell, the intellectual father of supply-side economics, is dead at 88 https://www.washingtonexaminer.com/news/robert-mundell-intellectual-father-supply-side-economics-died Washington Examiner April 5, 2021
प्रारंभिक जीवन और शिक्षा
रॉबर्ट मुंडेल का जन्म कनाडा के ओंटारियो प्रांत के किंग्स्टन में हुआ था। उनके पिता विलियम मुंडेल एक सैन्य अधिकारी थे, जो रॉयल मिलिट्री कॉलेज ऑफ कनाडा में पढ़ाते थे।Robert Mundell, Canadian-born Nobel laureate who inspired the euro, dies at 88 https://financialpost.com/news/economy/robert-mundell-nobel-laureate-who-inspired-the-euro-dies-at-88 Financial Post April 5, 2021अगस्त 2026 InternetArchiveBot द्वितीय विश्व युद्ध के बाद उनका परिवार ब्रिटिश कोलंबिया चला गया, जहाँ मुंडेल ने अपनी स्कूली शिक्षा पूरी की।
उन्होंने ब्रिटिश कोलंबिया विश्वविद्यालय से अर्थशास्त्र और रूसी भाषा में कला स्नातक की डिग्री हासिल की। इसके बाद छात्रवृत्ति पर वे सिएटल में वाशिंगटन विश्वविद्यालय गए। उन्होंने प्रतिष्ठित मैसाचुसेट्स इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी से अर्थशास्त्र में अपनी पीएचडी पूरी की और साथ ही लंदन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स में भी अध्ययन किया।Redburn Tom April 5, 2021 Robert A. Mundell, a Father of the Euro and Reaganomics, Dies at 88 The New York Times https://www.nytimes.com/2021/04/05/business/economy/robert-mundell-dead.html
अकादमिक करियर
मुंडेल का शैक्षणिक और पेशेवर करियर बहुत ही समृद्ध रहा। उन्होंने स्टैनफोर्ड विश्वविद्यालय और जॉन्स हॉपकिन्स विश्वविद्यालय में अर्थशास्त्र पढ़ाना शुरू किया। 1961 में वे अंतर्राष्ट्रीय मुद्रा कोष के स्टाफ में शामिल हुए।
1966 से 1971 तक वे शिकागो विश्वविद्यालय में अर्थशास्त्र के प्रोफेसर रहे और प्रतिष्ठित जर्नल ऑफ पॉलिटिकल इकोनॉमी के संपादक के रूप में भी कार्य किया। 1974 में वे कोलंबिया विश्वविद्यालय के संकाय में शामिल हुए, जहाँ उन्होंने 2001 में सर्वोच्च शैक्षणिक पद 'यूनिवर्सिटी प्रोफेसर' प्राप्त किया और अपनी मृत्यु तक वहीं जुड़े रहे।http://www.polyu.edu.hk/iao/nobel2009/mundell_bio.pdf Biography of Robert Mundell The Hong Kong Polytechnic University
प्रमुख आर्थिक योगदान
मुंडेल का सबसे प्रभावशाली कार्य अंतर्राष्ट्रीय समष्टि अर्थशास्त्र के क्षेत्र में था। उनके प्रमुख योगदान इस प्रकार हैं:
इष्टतम मुद्रा क्षेत्र: 1961 में मुंडेल ने यह सिद्धांत प्रतिपादित किया कि किन भौगोलिक क्षेत्रों को एक ही मुद्रा साझा करनी चाहिए। इसी सिद्धांत ने अंततः यूरोप में यूरो मुद्रा के निर्माण की नींव रखी।Robert Mundell and the Theoretical Foundation for the European Monetary Union https://www.imf.org/en/News/Articles/2015/09/28/04/54/vc121399 IMF
मुंडेल-फ्लेमिंग प्रतिमान: मार्कस फ्लेमिंग के साथ मिलकर उन्होंने एक ऐसा आर्थिक प्रतिमान विकसित किया जो दर्शाता है कि कोई भी अर्थव्यवस्था एक साथ तीन चीजें हासिल नहीं कर सकती: निश्चित विनिमय दर, मुक्त पूंजी प्रवाह और स्वतंत्र मौद्रिक नीति। इसे अर्थशास्त्र में 'असंभव त्रिमूर्ति' भी कहा जाता है।Capital Mobility, and Stabilization Policy under Fixed and Flexible Exchange Rates Revue Canadienne d'Economique et de Science Politique 29 4 475–485 1963
आपूर्ति-पक्ष अर्थशास्त्र: उन्होंने वकालत की कि उच्च कर दरें आर्थिक विकास को रोकती हैं। उनके विचारों ने अमेरिकी राष्ट्रपति रोनाल्ड रीगन की आर्थिक नीतियों को बहुत प्रभावित किया।Hagerty James R. April 9, 2021 Robert Mundell Helped Inspire U.S. Tax Cuts and the Euro Wall Street Journal
सम्मान और पुरस्कार
रॉबर्ट मुंडेल को उनके दूरदर्शी शोध के लिए दुनिया भर में सम्मानित किया गया। 1999 में उन्हें अर्थशास्त्र का नोबेल पुरस्कार मिला। 2002 में उन्हें कनाडा के सर्वोच्च नागरिक सम्मान, ऑर्डर ऑफ कनाडा, से नवाजा गया।Order of Canada - Robert A. Mundell https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=6874 archive.gg.ca 1971 में उन्हें गुगेनहाइम फेलोशिप मिली थी।John Simon Guggenheim Foundation - Robert A. Mundell https://www.gf.org/fellows/all-fellows/robert-a-mundell/ 8 जून 2026 19 अप्रैल 2021 https://web.archive.org/web/20210419093409/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/robert-a-mundell/ dead इसके अलावा चीन के बीजिंग में उनके सम्मान में एक विश्वविद्यालय का नाम मुंडेल इंटरनेशनल यूनिवर्सिटी ऑफ एंटरप्रेन्योरशिप रखा गया है।October 29, 2004 University Named After 'Father of the Euro' Inaugurated http://english.china.org.cn/english/culture/110708.htm
4 अप्रैल 2021 को इटली के सिएना में 88 वर्ष की आयु में उनका निधन हो गया।Domitrovic Brian The Zeus Of Economics Has Died https://www.forbes.com/sites/briandomitrovic/2021/04/04/the-zeus-of-economics-has-died/?sh=1fe92cdf5baa 5 April 2021 Forbes enRedburn Tom April 5, 2021 Robert A. Mundell, a Father of the Euro and Reaganomic https://www.nytimes.com/2021/04/05/business/economy/robert-mundell-dead.html April 6, 2021 The New York Times2021 Addio a Robert Mundell, premio Nobel per l'economia https://www.ansa.it/sito/notizie/economia/2021/04/05/addio-a-mundell-premio-nobel-per-leconomia_ae183ce0-c460-44f6-a68f-3106408166d3.html April 6, 2021 ANSA Milan Italian April 5, 2021
संदर्भ
श्रेणी:1932 में जन्मे लोग
श्रेणी:२०२१ में निधन
श्रेणी:अर्थशास्त्री
श्रेणी:इटली के लोग