411 REFERENCE · Wikipedia
शिवमंगल सिंह 'सुमन'
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
शिव मंगल सिंह 'सुमन' शिवमंगल_सिंह_'सुमन'.jpeg Shivmangal Singh Suman yes 1915 8 5 झगरपुर उन्नाव जिला , उत्तर प्रदेश , भारत yes 2002 11 27 1915 8 5 उज्जैन , मध्य प्रदेश , भारत कवि, शिक्षाविद भारतीय मिट्टी की बरात , हिल्लोल , जीवन के गान अविनाश सिंह चौहान (प्रपौत्र) 1974: साहित्य अकादमी पुरस्कार 1999: पद्म भूषण1974: पद्म श्री 1958: देवा पुरस्कार 1974: सोवियत भूमि नेहरू पुरस्कार1993:शिखर सम्मान1993:भारत भारती पुरस्कार
शिवमंगल सिंह 'सुमन' (1915-2002) एक प्रसिद्ध हिंदी कवि और शिक्षाविद थे। उनकी मृत्यु के बाद, भारत के तत्कालीन प्रधान मंत्री ने कहा, "डॉ. शिव मंगल सिंह 'सुमन' केवल हिंदी कविता के क्षेत्र में एक शक्तिशाली चिह्न ही नहीं थे, बल्कि वह अपने समय की सामूहिक चेतना के संरक्षक भी थे। उन्होंने न केवल अपनी भावनाओं का दर्द व्यक्त किया, बल्कि युग के मुद्दों पर भी निर्भीक रचनात्मक टिप्पणी भी की थी।"Prime Minister's Office https://web.archive.org/web/20160303171811/http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2002/rnov2002/27112002/r2711200236.html 3 मार्च 2016 , 7 November 2002.
जीवनी
शिवमंगल सिंह 'सुमन' का जन्म 5 अगस्त 1915 को उत्तर प्रदेश के उन्नाव जिले के झगरपुर में हुआ था। वे रीवा, ग्वालियर आदि स्थानों मे रहकर आरम्भिक शिक्षा प्राप्त की है | एक अग्रणी हिंदी लेखक और कवि थे। उन्होंने एक एम ए और पी एच.डी. अर्जित किया। बनारस हिंदू विश्वविद्यालय से हिंदी में उन्हें 1950 में डी. लिट. के साथ भी सम्मानित किया गया।
सुमन ने 1968-78 के दौरान विक्रम विश्वविद्यालय (उज्जैन) के कुलपति के रूप में काम किया; उत्तर प्रदेश हिंदी संस्थान, लखनऊ के उपराज्यपाल ; 1956-61 के दौरान प्रेस और सांस्कृतिक अटैच, भारतीय दूतावास, काठमांडू (नेपाल); और 1977-78 के दौरान अध्यक्ष, भारतीय विश्वविद्यालय संघ (नई दिल्ली) रहे। वह कालिदास अकादमी, उज्जैन के कार्यकारी अध्यक्ष थे। 27 नवंबर 2002 को दिल का दौरा पड़ने से उनका निधन हो गया। Biography and Works https://web.archive.org/web/20170422083934/http://anubhuti-hindi.org/gauravgram/sms_suman/index.htm 22 अप्रैल 2017 www.anubhuti-hindi.org.Shiv Mangal Singh 'Suman' https://web.archive.org/web/20121020195605/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-11-27/news-interviews/27319513_1_hindi-poet-heart-attack-sons-and-three-daughters 20 अक्तूबर 2012 द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया, 27 November 2002.
रचनाएं
कविता संग्रह
हिल्लोल -(1939)
जीवन के गान -(1942)
युग का मोल -(1945)
प्रलय सृजन -(1950)
विश्वास बढ़ता ही गया -(1948)
विध्य हिमालय -(1960)
मिट्टी की बारात -(1972)
वाणी की व्यथा -(1980)
कटे अँगूठों की वंदनवारें -(1991)
उल्लेखनीय कविताएँ
सांसों का हिसाब......
चलना हमारा काम है......
मैं नहीं आया तुम्हारे द्वार......
असमंजस......
पतवार......
सूनी साँझ......
विवशता......
मैं बढ़ा ही जा रहा हूँ......
आभार......
पर आँखें नहीं भरीं......
मृत्तिका दीप......
जल रहे हैं दीप, जलती है जवानी...... / भाग १
जल रहे हैं दीप, जलती है जवानी...... / भाग २
जल रहे हैं दीप, जलती है जवानी...... / भाग ३
बात की बात......
हम पंछी उन्मुक्त गगन के......
वरदान माँगूँगा नहीं......
तूफानों की ओर घुमा दो नाविक......
मेरा देश जल रहा, कोई नहीं बुझानेवाला.....
सहमते स्वर-1......
सहमते स्वर-2......
सहमते स्वर-3......
सहमते स्वर-4......
सहमते स्वर-5......
अंगारे और धुआँ......
मैं अकेला और पानी बरसता है......
चल रही उसकी कुदाली......
मिट्टी की महिमा......
रणभेरी...
गद्य रचनाएँ
महादेवी की काव्य साधना
गीति काव्य: उद्यम और विकास
नाटक
प्रकृति पुरुष कालिदास
सम्मान
पद्मश्री - 1974 http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf Padma Awards Ministry of Home Affairs, Government of India 2015 21 July 2015 https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf 15 नवंबर 2014 live
पद्मभूषण - 1999
देव पुरस्कार - 1958
सोवियत लैंड नेहरू पुरस्कार - 1974
साहित्य अकादमी पुरस्कार - 1974 'मिट्टी की बरात' के लिए http://www.indiapicks.com/Literature/Sahitya_Academy/Hindi/Hindi-1974.htm Sahitya Akademi Citation 27 मार्च 2017 https://web.archive.org/web/20160303173332/http://www.indiapicks.com/Literature/Sahitya_Academy/Hindi/Hindi-1974.htm 3 मार्च 2016 dead
शिखर सम्मान - एम.पी. से 1993
सरकार भारत भारती पुरस्कार - 1993
डी॰ लिट्॰ भागलपुर विश्वविद्यालय - 1973 Shivmangal Singh Suman Profile https://web.archive.org/web/20131016084339/http://unnao.nic.in/person.htm 16 अक्तूबर 2013 Unnao district Official website.
डी॰ लिट्॰ जबलपुर विश्वविद्यालय - 1983
सन्दर्भ
श्रेणी:हिन्दी कवि
श्रेणी:पद्म भूषण सम्मान प्राप्तकर्ता
श्रेणी:साहित्य अकादमी द्वारा पुरस्कृत हिन्दी भाषा के साहित्यकार
श्रेणी:उत्तर प्रदेश के कवि
श्रेणी:पद्मश्री प्राप्तकर्ता
श्रेणी:1915 में जन्मे लोग
श्रेणी:२००२ में निधन
5 अगस्त 1999 - गोलेन्द्र पटेल, हिन्दी व भोजपुरी साहित्य की नई पीढ़ी के प्रमुख स्तम्भों में से एक एवं कवि