Skip to main content

  | मौसम…

411 समाचार
Public archive edition · Attributed source reporting with original dates · AI drafts are excluded

411 REFERENCE · Wikipedia

सुषमा स्वराज

Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.

सुषमा स्वराज विदेश मंत्री Secretary Tillerson is Greeted by Indian Minister of External Affairs Swaraj (24074726498) (cropped).jpg २०१७ में स्वराज सलमान खुर्शीद नरेन्द्र मोदी विपक्ष की नेता लाल कृष्ण आडवाणी भारतीय जनता पार्टी विदेश मंत्री वयलार रवि नरेन्द्र मोदी स्थान समाप्त रिक्त सुषमा शर्मा 14 फरवरी, 1952D'Souza Shanthie Mariet Sushma Swaraj Encyclopedia Britannica 13 January 2014 https://www.britannica.com/biography/Sushma-Swaraj 29 March 2024 अम्बाला छावनी, पंजाब, भारत(अब हरियाणा, भारत में) 6 अगस्त 2019 एम्स दिल्ली (रात 11.23 बजे) नई दिल्ली, भारत स्वराज कौशल बांसुरी स्वराज सनातन धर्म कालेजपंजाब विश्वविद्यालय, चण्डीगड २६ मई २०१४ 24 मई 2019 २६ मई २०१४ ७ जनवरी २०१६ २१ दिसम्बर २००९ २६ मई २०१४ संसदीय मामलों की मंत्री अटल बिहारी वाजपेयी २९ जनवरी २००३ २२ मई २००४ प्रमोद महाजन गुलाम नबी आजाद स्वास्थ्य एवं परिवार कल्याण मन्त्री अटल बिहारी वाजपेयी २९ जनवरी २००३ २२ मई २००४ सी पी ठाकुर अम्बुमणि रामदौस सूचना एवं प्रसारण मंत्री अटल बिहारी वाजपेयी ३० सितम्बर २००० २९ जनवरी २००३ अरुण जेटली रवि शंकर प्रसाद दिल्ली की मुख्यमंत्री विजय कपूर १३ अक्तूबर १९९८ ३ दिसम्बर १९९८ साहिब सिंह वर्मा शीला दीक्षित संसद सदस्य विदिशा से १३ मई २००९ रामपाल सिंह संसद सदस्य दक्षिण दिल्ली से ७ मई २००६ ३ अक्तूबर १९९९ मदन लाल खुराना विजय कुमार मल्होत्रा सुषमा स्वराज (१४ फरवरी,१९५२- ०६ अगस्त, २०१९) एक भारतीय महिला राजनीतिज्ञ और भारत की पूर्व विदेश मंत्री थीं।https://timesofindia.indiatimes.com/india/For-novel-Twitter-diplomacy-Sushma-Swaraj-named-a-2016-Global-Thinker-by-Foreign-Policy-magazine/articleshow/55974675.cms For 'novel Twitter diplomacy', Sushma Swaraj named a 2016 'Global Thinker' by Foreign Policy magazine 14 दिसंबर 2016 https://web.archive.org/web/20161215153542/http://timesofindia.indiatimes.com/india/For-novel-Twitter-diplomacy-Sushma-Swaraj-named-a-2016-Global-Thinker-by-Foreign-Policy-magazine/articleshow/55974675.cms 15 दिसंबर 2016 live वे वर्ष २००९ में भारत की भारतीय जनता पार्टी द्वारा संसद में विपक्ष की नेता चुनी गयी थीं, इस नाते वे भारत की पन्द्रहवीं लोकसभा में प्रतिपक्ष की नेता रही हैं। इसके पहले भी वे केन्द्रीय मन्त्रिमण्डल में रह चुकी हैं तथा दिल्ली की मुख्यमन्त्री भी रही हैं। वे सन २००९ के लोकसभा चुनावों के लिये भाजपा के १९ सदस्यीय चुनाव-प्रचार-समिति की अध्यक्ष भी रही थीं। अम्बाला छावनी में जन्मी सुषमा स्वराज ने एस॰डी॰ कालेज अम्बाला छावनी से बी॰ए॰ तथा पंजाब विश्वविद्यालय चंडीगढ़ से कानून की डिग्री ली। पढ़ाई पूरी करने के बाद उन्होंने पहले जयप्रकाश नारायण के आन्दोलन में बढ़-चढ़ कर हिस्सा लिया। आपातकाल का पुरजोर विरोध करने के बाद वे सक्रिय राजनीति से जुड़ गयीं। वर्ष २०१४ में उन्हें भारत की पहली महिला विदेश मंत्री होने का सौभाग्य प्राप्त हुआ,http://www.jagran.com/news/world-foreign-minister-sushma-swaraj-says-india-pak-ready-to-composite-talks-13276519.html विदेश मंत्री सुषमा स्वराज ने कहा भारत पाक आपसी वार्ता के लिये तैयार [Foreign Minister Sushma Swaraj says India pak ready to composite talks] Jagran.com 10 मई 2018 https://web.archive.org/web/20180628124825/https://www.jagran.com/news/world-foreign-minister-sushma-swaraj-says-india-pak-ready-to-composite-talks-13276519.html 28 जून 2018 live जबकि इसके पहले इंदिरा गांधी दो बार कार्यवाहक विदेश मंत्री रह चुकी थीं। कैबिनेट में उन्हें शामिल करके उनके कद और काबिलियत को स्वीकारा। सुषमा स्वराज का जीवन परिचय https://web.archive.org/web/20180131201440/http://zeenews.india.com/hindi/tags/%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B7%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%B5%E0%A4%A8-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF.html 31 जनवरी 2018 । जी न्यूज, २६ मी २०१४ दिल्ली की पहली महिला मुख्यमंत्री और देश में किसी राजनीतिक दल की पहली महिला प्रवक्ता बनने की उपलब्धि भी उन्हीं के नाम दर्ज है। प्रारम्भिक जीवन सुषमा स्वराज (विवाह पूर्व शर्मा)http://global.britannica.com/EBchecked/topic/1949332/Sushma-Swaraj Sushma Swaraj Encyclopædia Britannica का जन्म १४ फरवरी १९५२ को हरियाणा (तब पंजाब) राज्य की अम्बाला छावनी में,http://archive.tehelka.com/story_main49.asp?filename=Ne110611Push.asp The push for a Swaraj party Tehelka 19 December 2013 https://web.archive.org/web/20131212072023/http://archive.tehelka.com/story_main49.asp?filename=Ne110611Push.asp 12 दिसंबर 2013 dead हरदेव शर्मा तथा लक्ष्मी देवी के घर हुआ था उनके पिता राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ के प्रमुख सदस्य रहे थे। स्वराज का परिवार मूल रूप से लाहौर के धरमपुरा क्षेत्र का निवासी था, जो अब पाकिस्तान में है।Indian FM Sushma Swaraj's parents hailed from Lahore – Pakistan – Dunya News http://dunyanews.tv/en/Pakistan/312217-Indian-FM-Sushma-Swarajs-parents-hailed-from-Laho 18 December 2015 dunyanews.tv Dunya News https://web.archive.org/web/20151212110213/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/312217-Indian-FM-Sushma-Swarajs-parents-hailed-from-Laho 12 दिसंबर 2015 live उन्होंने अम्बाला के सनातन धर्म कॉलेज से संस्कृत तथा राजनीति विज्ञान में स्नातक किया। १९७० में उन्हें अपने कालेज में सर्वश्रेष्ठ छात्रा के सम्मान से सम्मानित किया गया था। वे तीन साल तक लगातार एस॰डी॰ कालेज छावनी की एन सी सी की सर्वश्रेष्ठ कैडेट और तीन साल तक राज्य की सर्वश्रेष्ठ हिन्दी वक्ता भी चुनी गईं। इसके बाद उन्होंने पंजाब विश्वविद्यालय, चण्डीगढ़ से विधि की शिक्षा प्राप्त की।Cabinet reshuffle: Modi government's got talent but is it being fully utilised? http://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/cabinet-reshuffle-modi-governments-got-talent-but-is-it-being-fully-utilised/articleshow/53132757.cms The Economic Times 10 July 2016 28 जून 2018 https://web.archive.org/web/20190607010048/https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/cabinet-reshuffle-modi-governments-got-talent-but-is-it-being-fully-utilised/articleshow/53132757.cms 7 जून 2019 live पंजाब विश्वविद्यालय से भी उन्हें १९७३ में सर्वोच्च वक्ता का सम्मान मिला था। १९७३ में ही स्वराज भारतीय सर्वोच्च न्यायलय में अधिवक्ता के पद पर कार्य करने लगी। १३ जुलाई १९७५ को उनका विवाह स्वराज कौशल के साथ हुआ,प्रखर वक्ता सुषमा स्वराज https://web.archive.org/web/20090414012726/http://hindi.webdunia.com/news/election2009/charchit/0904/08/1090408001_1.htm 14 अप्रैल 2009 । वेब दुनिया। ८ अप्रैल २००९ जो सर्वोच्च न्यायालय में उनके सहकर्मी और साथी अधिवक्ता थे। कौशल बाद में छह साल तक राज्यसभा में सांसद रहे, और इसके अतिरिक्त वे मिजोरम प्रदेश के राज्यपाल भी रह चुके हैं। स्वराज दम्पत्ति की एक पुत्री है, बांसुरी, जो लंदन के इनर टेम्पल में वकालत कर रही हैं।http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-in-pics-the-life-of-sushma-swaraj-4219444-PHO.html A sneak peek into Sushma Swaraj's life Dainik Bhaskar 28 March 2013 27 April 2014 https://web.archive.org/web/20140427224648/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-in-pics-the-life-of-sushma-swaraj-4219444-PHO.html 27 अप्रैल 2014 livehttp://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-25/news/47670679_1_sushma-swaraj-bjp-leader-new-bjp-president Sushma Swaraj re-invents herself in a party dominated by Narendra Modi The Economic Times 25 February 2014 27 April 2014 https://web.archive.org/web/20140427201742/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-25/news/47670679_1_sushma-swaraj-bjp-leader-new-bjp-president 27 अप्रैल 2014 live६७ साल की आयु में ६ अगस्त, २०१९ की रात ११.२४ बजे सुषमा स्वराज का दिल्ली में निधन हो गया।Geete Manish Geete Manish Sushma Swaraj Death Anniversary: यह थीं संकटमोचक मिनिस्टर, दिलचस्प हैं इनके राजनीति के किस्से Patrika News 6 August 2021 https://www.patrika.com/bhopal-news/remarkable-facts-about-sushma-swaraj-6993866 hi 29 March 2024 हिन्दी, संस्कृत की पक्षधर सुषमा स्वराज की हिन्दी पर बड़ी शानदार पकड़ थी। उनकी हिंदी में तत्सम शब्द अधिक होते थे। फिर भी उनकी भाषा बनावटी नहीं लगती थी। विदेश मंत्री रहते हुए सुषमा स्वराज ने अपने एक चर्चित भाषण में सितम्बर 2016 में सयुंक्त राष्ट्र में हिन्दी में ही भाषण दिया था।उनके इस भाषण की पूरे देश में चर्चा हुई थी। विश्व हिन्दी सम्मेलनों में वे बढ़चढ़कर भाग लेतीं थीं। हिन्दी को संयुक्त राष्ट्र संघ की आधिकारिक भाषा बनाने के लिए भी उन्होने अनेक प्रयत्न किए।https://www.prabhasakshi.com/national/hindi-language-and-indian-culture-are-related-to-each-other-says-sushma हिन्दी भाषा और भारतीय संस्कृति एक-दूसरे से जुड़ी हैं: सुषमा स्वराज 10 अगस्त 2019 https://web.archive.org/web/20190810152553/https://www.prabhasakshi.com/national/hindi-language-and-indian-culture-are-related-to-each-other-says-sushma 10 अगस्त 2019 dead संस्कृत से भी उनका विशेष प्रेम था। वे सदा संस्कृत में शपथ लेतीं थीं। उन्होने अनेक अवसरों पर संस्कृत में भाषण दिया। 2012 में ‘साउथ इंडिया एजुकेशन सोसायटी’ ने सुषमा को पुरस्कार दिया जो मुंबई में सम्पन्न हुआ। संस्कृत के अनेक विद्वान आए थे। सम्मान प्राप्ति के पश्चात जब भाषण देने की बारी आई, तो सुषमा ने बोलने के लिए संस्कृत को चुना। सम्मान में जो धनराशि मिली थी, वो संस्था को लौटाते हुए बोलीं कि संस्कृत के ही काम में वो पैसा लगा दें। इसी प्रकार जून 2015 में 16वां विश्व संस्कृत सम्मेलन बैंकाक में हुआ जिसकी मुख्य अतिथि सुषमा स्वराज थीं। उन्होने पांच दिन के इस सम्मेलन का उद्घाटन भाषण संस्कृत में दिया था। वे अनेक भाषाओं में पारंगत थीं। हिंदी उत्कृष्ट, अंग्रेजी फ्लूएंट, संस्कृत धाराप्रवाह, हरियाणवी धड़ाधड़, पंजाबी इतनी प्यारी, उर्दू भी इतनी अच्छी। फिर जब कर्नाटक से चुनाव लड़ीं, तो कन्नड भी सीख लिया। भाषाज्ञान के साथ वे प्ररखर और ओजस्वी वक्ता, प्रभावी सांसद और कुशल प्रशासक थीं। एक समय अटल बिहारी वाजपेयी के बाद सबसे लोकप्रिय वक्ता थीं। राजनीतिक जीवन ७० के दशक में ही स्वराज अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद से जुड़ गयी थी। उनके पति, स्वराज कौशल, सोशलिस्ट नेता जॉर्ज फ़र्नान्डिस के करीबी थे, और इस कारण ही वे भी १९७५ में फ़र्नान्डिस की विधिक टीम का हिस्सा बन गयी। आपातकाल के समय उन्होंने जयप्रकाश नारायण के सम्पूर्ण क्रांति आंदोलन में बढ़ चढ़ कर हिस्सा लिया। आपातकाल की समाप्ति के बाद वह जनता पार्टी की सदस्य बन गयी। १९७७ में उन्होंने अम्बाला छावनी विधानसभा क्षेत्र से हरियाणा विधानसभा के लिए विधायक का चुनाव जीता और चौधरी देवी लाल की सरकार में से १९७७ से ७९ के बीच राज्य की श्रम मन्त्री रह कर २५ साल की उम्र में कैबिनेट मन्त्री बनने का रिकार्ड बनाया था।http://hindi.business-standard.com/hin/storypage.php?autono=21562 क्या भाजपा को मिलेगी पहली महिला अध्यक्ष 29 मई 2014 पीएचपी बिजनेस स्टैण्डर्ड https://web.archive.org/web/20140529091906/http://hindi.business-standard.com/hin/storypage.php?autono=21562 29 मई 2014 dead १९७९ में तब २७ वर्ष की स्वराज हरियाणा राज्य में जनता पार्टी की राज्य अध्यक्ष बनी। ८० के दशक में भारतीय जनता पार्टी के गठन पर वह भी इसमें शामिल हो गयी।http://www.business-standard.com/article/politics/wheel-comes-full-circle-for-sushma-swaraj-115122700696_1.html How Sushma Swaraj helped Modi get his Pak groove back Business Standard Archis Mohan 27 December 2015 28 जून 2018 https://web.archive.org/web/20151231002431/http://www.business-standard.com/article/politics/wheel-comes-full-circle-for-sushma-swaraj-115122700696_1.html 31 दिसंबर 2015 live इसके बाद १९८७ से १९९० तक पुनः वह अम्बाला छावनी से विधायक रही,http://ceoharyana.nic.in/docs/election%20results/Vidhan%20Sabha/Compendium%20of%20Results%20(1967%20to%202009)/Compendium%20-%20VSE%20(1967%20to%202009)%20-%20Part%20I.pdf Compendium of General Elections to Vidhan Sabha (1967–2009) in Haryana State NIC 27 April 2014 https://web.archive.org/web/20140326012620/http://ceoharyana.nic.in/docs/election%20results/Vidhan%20Sabha/Compendium%20of%20Results%20(1967%20to%202009)/Compendium%20-%20VSE%20(1967%20to%202009)%20-%20Part%20I.pdf 26 मार्च 2014 dead और भाजपा-लोकदल संयुक्त सरकार में शिक्षा मंत्री रही। अप्रैल १९९० में उन्हें राज्यसभा के सदस्य के रूप में निर्वाचित किया गया, जहाँ वह १९९६ तक रही। १९९६ में उन्होंने दक्षिण दिल्ली संसदीय क्षेत्र से चुनाव जीता, और १३ दिन की वाजपेयी सरकार में सूचना और प्रसारण मंत्री रही। मार्च १९९८ में उन्होंने दक्षिण दिल्ली संसदीय क्षेत्र से एक बार फिर चुनाव जीता। इस बार फिर से उन्होंने वाजपेयी सरकार में दूरसंचार मंत्रालय के अतिरिक्त प्रभार के साथ सूचना एवं प्रसारण मंत्री के रूप में शपथ ली थी। १९ मार्च १९९८ से १२ अक्टूबर १९९८ तक वह इस पद पर रही। इस अवधि के दौरान उनका सबसे उल्लेखनीय निर्णय फिल्म उद्योग को एक उद्योग के रूप में घोषित करना था, जिससे कि भारतीय फिल्म उद्योग को भी बैंक से क़र्ज़ मिल सकता था। अक्टूबर १९९८ में उन्होंने केंद्रीय मंत्रिमंडल से इस्तीफा दे दिया, और १२ अक्टूबर १९९८ को दिल्ली की पहली महिला मुख्यमंत्री के रूप में कार्यभार संभाला।Tiwari Sanjeev Sushma Swaraj: दिल्ली की पहली महिला मुख्यमंत्री का गौरव हासिल था सुषमा को Jagran 7 August 2019 https://www.jagran.com/delhi/new-delhi-city-ncr-sushma-swaraj-was-the-first-woman-chief-minister-of-delhi-19467325.html hi 29 March 2024 हालांकि, ३ दिसंबर १९९८ को उन्होंने अपनी विधानसभा सीट से इस्तीफा दे दिया, और राष्ट्रीय राजनीति में वापस लौट आई। सितंबर १९९९ में उन्होंने कर्नाटक के बेल्लारी निर्वाचन क्षेत्र से कांग्रेस पार्टी की राष्ट्रीय अध्यक्ष सोनिया गांधी के विरुद्ध चुनाव लड़ा।https://indianexpress.com/article/political-pulse/ballari-saw-sonias-ls-debut-now-a-rally-here-to-mark-1000-km-of-rahul-yatra-8207106/ Ballari saw Sonia’s LS debut, now a rally here to mark 1,000 km of Rahul Yatra अपने चुनाव अभियान के दौरान, उन्होंने स्थानीय कन्नड़ भाषा में ही सार्वजनिक बैठकों को संबोधित किया था। हालांकि वह ७% के मार्जिन से चुनाव हार गयी। https://web.archive.org/web/20120929021500/http://ibnlive.in.com/politics/electionstats/constituency/1999/s10/5.html 29 September 2012 अप्रैल २००० में वह उत्तर प्रदेश के राज्यसभा सदस्य के रूप में संसद में वापस लौट आईं। ९ नवंबर २००० को उत्तर प्रदेश के विभाजन पर उन्हें उत्तराखण्ड में स्थानांतरित कर दिया गया।http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/200.htm SUSHMA SWARAJ (1952--) 21 जुलाई 2006 https://web.archive.org/web/20090619091303/http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/200.htm 19 June 2009 dead उन्हें केन्द्रीय मंत्रिमंडल में फिर से सूचना और प्रसारण मंत्री के रूप में शामिल किया गया था, जिस पद पर वह सितंबर २००० से जनवरी २००३ तक रही। २००३ में उन्हें स्वास्थ्य, परिवार कल्याण और संसदीय मामलों में मंत्री बनाया गया, और मई २००४ में राजग की हार तक वह केंद्रीय मंत्री रही। अप्रैल २००६ में स्वराज को मध्य प्रदेश राज्य से राज्यसभा में तीसरे कार्यकाल के लिए फिर से निर्वाचित किया गया। इसके बाद २००९ में उन्होंने मध्य प्रदेश के विदिशा लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र Geete Manish Geete Manish Sushma Swaraj Death Anniversary: यह थीं संकटमोचक मिनिस्टर, दिलचस्प हैं इनके राजनीति के किस्से Patrika News 6 August 2021 https://www.patrika.com/bhopal-news/remarkable-facts-about-sushma-swaraj-6993866 hi 29 March 2024से ४ लाख से अधिक मतों से जीत हासिल की। २१ दिसंबर २००९ को लालकृष्ण आडवाणी की जगह १५वीं लोकसभा में सुषमा स्वराज विपक्ष की नेता बनी और मई २०१४ में भाजपा की विजय तक वह इसी पद पर आसीन रही।http://www.thehindu.com/news/article67005.ece Advani quits as Leader of Opposition 18 December 2009 https://web.archive.org/web/20131219182548/http://www.thehindu.com/news/article67005.ece 19 दिसंबर 2013 livehttp://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8421132.stm New India opposition leader named BBC News 18 December 2009 27 April 2014 https://web.archive.org/web/20200423012542/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8421132.stm 23 अप्रैल 2020 livehttp://legislativebodiesinindia.nic.in/LS/ataglace.htm Lok Sabha NIC 27 April 2014 dead https://web.archive.org/web/20140521205101/http://legislativebodiesinindia.nic.in/LS/ataglace.htm 21 May 2014 dmy-allhttp://www.saharasamay.com/nation-news/lok-sabha-elections-2014/results/676553218/live-2014-lok-sabha-election-results-bjp-gets-majority-alone.html BJP gets majority alone Sahara Samay 16 May 2014 20 May 2014 https://web.archive.org/web/20140519093742/http://www.saharasamay.com/nation-news/lok-sabha-elections-2014/results/676553218/live-2014-lok-sabha-election-results-bjp-gets-majority-alone.html 19 मई 2014 dead वर्ष २०१४ में वे विदिशा लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र से दोबारा लोकसभा की सांसद निर्वाचित हुई हैं और उन्हें भारत की पहली महिला विदेश मंत्री होने का सौभाग्य प्राप्त हुआ है। भाजपा में राष्ट्रीय मन्त्री बनने वाली पहली महिला सुषमा के नाम पर कई रिकार्ड दर्ज़ हैं। वे भाजपा की राष्ट्रीय प्रवक्ता बनने वाली पहली महिला हैं, वे कैबिनेट मन्त्री बनने वाली भी भाजपा की पहली महिला हैं, वे दिल्ली की पहली महिला मुख्यमन्त्री थीं और भारत की संसद में सर्वश्रेष्ठ सांसद का पुरस्कार पाने वाली पहली महिला भी वे ही हैं। वे दिल्ली की पहली महिला मुख्यमंत्री और देश में किसी राजनीतिक दल की पहली महिला प्रवक्ता बनने की उपलब्धि भी उन्हीं के नाम दर्ज है।http://www.jansatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=69315:2014-05-27-06-16-03&catid=1:2009-08-27-03-35-27 सुषमा स्वराज बनीं देश की पहली महिला विदेश मंत्री 29 मई 2014 एचटीएमएल जनसत्ता https://web.archive.org/web/20140529052334/http://www.jansatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=69315:2014-05-27-06-16-03&catid=1:2009-08-27-03-35-27 29 मई 2014 dead कीर्तिमान एवं उपलब्धियां १९७७ में ये देश की प्रथम केन्द्रीय मन्त्रिमण्डल सदस्या बनीं, वह भी २५ वर्ष की आयु में। १९७९ में २७ वर्ष की आयु में ये जनता पार्टी, हरियाणा की राज्य अध्यक्षा बनीं। स्वराज भारत की किसी राष्ट्रीय राजनीतिक पार्टी की प्रथम महिला प्रवक्ता बनीं। इनके अलावा भी ये भाजपा की प्रथम महिला मुख्य मंत्री, केन्द्रीय मन्त्री, महासचिव, प्रवक्ता, विपक्ष की नेता एवं विदेश मंत्री बनीं। ये भारतीय संसद की प्रथम एवं एकमात्र ऐसी महिला सदस्या हैं जिन्हें आउटस्टैण्डिंग पार्लिमैण्टेरियन सम्मान मिला है। इन्होंने चार राज्यों से ११ बार सीधे चुनाव लडे।भारत की पहली महिला विदेश मंत्री बनीं सुषमा स्वराज https://web.archive.org/web/20140806024239/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A4%B9%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%82-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%B7%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C-1401344752-2 6 अगस्त 2014 , जागरण जोश। मिश्रा, मनोज कुमार। २८ मई २०१४ इनके अलावा ये हरियाणा में हिन्दी साहित्य सम्मेलन की चार वर्ष तक अध्यक्षा भी रहीं।http://www.elections.in/political-leaders/sushma-swaraj.html सुषमा स्वराज बायुग्राफ़ी [Sushma Swaraj Biography] en 9 मई 2018 https://web.archive.org/web/20190130120545/http://www.elections.in/political-leaders/sushma-swaraj.html 30 जनवरी 2019 live left|450px|thumb|सन २०१८ में संयुक्त राष्ट्र संघ की ७३वीं साधारण सभा को सम्बोधित करते हुए श्रीमती सुषमा स्वराज पति-पत्नी दोनों ही राजनीति में २०१४ के लोकसभा चुनाव में वे मध्य प्रदेश की विदिशा सीट से लोकसभा की सदस्या चुनी गयीं। १९७५ में उनका विवाह स्वराज कौशल के साथ में हुआ था। कौशल जी छह साल तक राज्यसभा में सांसद रहे इसके अलावा वे मिजोरम प्रदेश के राज्यपाल भी रहे। स्वराज कौशल अभी तक सबसे कम आयु में राज्यपाल का पद प्राप्त करने वाले व्यक्ति हैं। सुषमा स्वराज और उनके पति की उपलब्धियों के ये रिकार्ड लिम्का बुक ऑफ व‌र्ल्ड रिकार्ड में दर्ज़ करते हुए उन्हें विशेष दम्पत्ति का स्थान दिया गया है। स्वराज दम्पत्ति की एक पुत्री है जो वकालत कर रही हैं। हरियाणा सरकार में श्रम व रोजगार मन्त्री रहने वाली सुषमा अम्बाला छावनी से विधायक बनने के बाद लगातार आगे बढ़ती गयीं और बाद में दिल्ली पहुँचकर उन्होंने केन्द्र की राजनीति में सक्रिय रहने का संकल्प लिया जिसमें वे अंत तक सक्रिय थीं। http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-in-pics-the-life-of-sushma-swaraj-4219444-PHO.html?seq=7 A sneak peek into Sushma Swaraj's life सुषमा स्वराज की जिंदगी में चुपके से ताकझाँक en Dainik Bhaskar 28 मार्च 2013 28 मई 2014 https://web.archive.org/web/20140427190719/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-in-pics-the-life-of-sushma-swaraj-4219444-PHO.html?seq=7 27 अप्रैल 2014 livehttp://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-25/news/47670679_1_sushma-swaraj-bjp-leader-new-bjp-president Sushma Swaraj re-invents herself in a party dominated by Narendra Modi सुषमा स्वराज नरेंद्र मोदी के प्रभुत्व वाली पार्टी में आमंत्रित en दि इकॉनोमिक टाइम्स 25 फ़रवरी 2014 28 मई 2014 https://web.archive.org/web/20140427201742/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-02-25/news/47670679_1_sushma-swaraj-bjp-leader-new-bjp-president 27 अप्रैल 2014 live आसीन पद right|thumb|300px|जापान यात्रा से लौटे प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी का स्वागत करते हुए श्रीमती सुषमा स्वराज 1977–82 हरियाणा विधान सभा की सदस्य निर्वाचित http://archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=3812 ब्यौरेवार प्रोफ़ाइल - श्रीमती सुषमा स्वराज - संसद सदस्य [Detailed Profile – Smt. Sushma Swaraj – Members of Parliament (Lok Sabha) – Who's Who – Government]: भारत का राष्ट्रीय पोर्टल India.gov.in. 27 अप्रैल 2014 en https://web.archive.org/web/20140427180032/http://archive.india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=3812 27 अप्रैल 2014 dead 1977–79 हरियाणा सरकार में श्रम एवं रोजगार मन्त्री बनीं 1987–90 हरियाणा विधानसभा की सदस्य निर्वाचित 1987–90 मन्त्रिमण्डल सदस्य, शिक्षा, खाद्य एवं नागरिक आपूर्ति, हरियाणा सरकार। 1990–96 राज्य सभा में चुनी गयीं (प्रथम अवधि) 1996–97 [15 मई 1996 – 4 दिसम्बर 1997] सदस्य, ११वीं लोक सभा (द्वितीय अवधि)। 1996 [16 मई – 1 जून] – केन्द्रीय मन्त्रिमण्डल, सूचना एवं प्रसारण मन्त्री। 1998–99 [10 मार्च 1998 – 26 अप्रैल 1999] सदस्य, १२वीं लोक सभा (तृतीय अवधि)। 1998 [19 मार्च – 12 अक्तूबर] केन्द्रीय मन्त्रिमण्डल, सूचना एवं प्रसारण तथा दूरसंचार मंत्री (अतिरिक्त प्रभार)। 1998 [13 अक्तूबर – 3 दिसम्बर] दिल्ली की मुख्यमन्त्री 1998 [नवम्बर] – दिल्ली विधानसभा के हौज खास निर्वाचन क्षेत्र से निर्वाचित। दिल्ली विधान सभा सीट से त्यागपत्र दिया और लोक सभा सीट जारी रखी। 2000–06 राज्य सभा सदस्य (चतुर्थ अवधि)।http://rajyasabha.nic.in/kiosk/whoswho/beta_s19.htm Brief Bio-data. Member of Rajya Sabha. Sushma, Shrimati 13 अप्रैल 2009 https://web.archive.org/web/20060528171046/http://rajyasabha.nic.in/kiosk/whoswho/beta_s19.htm 28 May 2006 dead 2000–03 [30 सितम्बर 2000 – 29 जनवरी 2003] सूचना एवं प्रसारण मन्त्री 2003–04 [29 जनवरी 2003 – 22 मई 2004] स्वास्थ्य एवं परिवार कल्याण मन्त्री एवं संसदीय विषयों की मन्त्री 2006–09 [अप्रैल 2006 -] सदस्य, राज्य सभा (पंचम अवधि)।Detailed Profile – – Members of Parliament (Rajya Sabha) – Who's Who – Government: National Portal of India. India.gov.in. Retrieved 30 July 2011. https://web.archive.org/web/20120217100033/http://india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=94 17 February 2012 2009–14 [16 मई 2009 – 18 मई 2014] सदस्य, 15वीं लोक सभा (छठी अवधि)। 2009-09 [3 जून 2009 – 21 दिसम्बर 2009] लोकसभा में विपक्ष के उपनेता। 2009–14 [21 दिसम्बर 2009 – 18 मई 2014] विपक्ष के नेता एवं लाल कृष्ण आडवाणी का स्थान लिया। 2014–19 [26 मई 2014–24 मई 2019] सदस्य, 16वीं लोक सभा (सातवीं अवधि)। 2014–19 [26 मई 2014–24 मई 2019] विदेश मंत्री, केन्द्रीय मन्त्रिमण्डल। सन्दर्भ 2 इन्हें भी देखें भारतीय जनता पार्टी राष्ट्रीय जनतांत्रिक गठबंधन बाहरी कड़ियाँ Sushma Swaraj सुषमा स्वराज Sushma Swaraj Kannada Bellary शशि थरूर सुषमा स्वराज हिन्दी विभागीय ट्विटर सबकी मदद को तत्पर रहने वाली सुषमा जी के ओजस्वी भाषण सदैव याद रहेंगे साहिब सिंह वर्मा दिल्ली की मुख्यमंत्री 1998 शीला दीक्षित |- लाल कृष्ण आडवाणी लोक सभा में विपक्ष की नेता 2009–2014 मल्लिकार्जुन खड़गे |- सलमान खुर्शीद विदेश मंत्री, भारत सरकार 2014–2019 एस जयशंकर श्रेणी:1952 में जन्मे लोग श्रेणी:२०१९ में निधन श्रेणी:भारत के विदेश मंत्री श्रेणी:भारतीय जनता पार्टी के राजनीतिज्ञ श्रेणी:हिन्दी विकि डीवीडी परियोजना श्रेणी:अंबाला के लोग श्रेणी:चंडीगढ़ के लोग श्रेणी:पंजाब विश्वविद्यालय, चंडीगढ़ के पूर्व छात्र-छात्राएँ श्रेणी:भारतीय जनता पार्टी के मुख्यमंत्री श्रेणी:मोदी मंत्रिमंडल श्रेणी:दिल्ली के मुख्यमंत्री