411 REFERENCE · Wikipedia
नरेन्द्र मोदी सरकार की विदेश नीति
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
नरेन्द्र मोदी सरकार की विदेश नीति को मोदी सिद्धान्त भी कहते हैं। २६ मई, २०१४ को सत्ता में आने के तुरन्त बाद से ही मोदी सरकार ने अन्य देशों के साथ सम्बन्धों को नया आयाम देने की दिशा में कार्य करना आरम्भ कर दिया।
श्रीमती सुषमा स्वराज भारत की विदेश मंत्री थी । दक्षिण एशिया के अपने पड़ोसियों से सम्बन्ध सुधारना मोदी की विदेश नीति के केन्द्र में है। इसके लिए उन्होने १०० दिन के अन्दर ही भूटान, नेपाल, जापान की यात्रा की। इसके बाद अमेरिका, म्यांमार, आस्ट्रेलिया और फिजी की यात्रा की।
श्रीमती सुषमा स्वराज ने भी बांग्लादेश, भूटान, नेपाल, म्यांमार, सिंगापुर, वियतनाम, बहरीन, अफगानिस्तान, तजाकिस्तान, यूएसए, यूके, मॉरीसस, मालदीव, यूएईदक्षिण कोरिया, चीन, ओमान, और श्रीलंका की यात्रा की है।
अब माना जाने लगा है कि नरेन्द्र मोदी ने विश्व के बारे में भारत की सोच में आमूल परिवर्तन कर दिया है। Why Narendra Modi is a radical departure in Indian thinking about the world
center|550px|thumb|९वें पूर्वी एशिया शिखर सम्मेलन में विश्व नेताओं के साथ मोदी
नरेन्द्र मोदी का 'विदेश नीति दल' center right Sushma Swaraj in 2014.jpg 100 सुषमा स्वराजपरराष्ट्र मन्त्री Sushma Swaraj India's Minister of State for External Affairs Vijay Kumar Singh (15760995677) (cropped).jpg 100 वीके सिंहMinister of State for External Affairs V K Singh Vijay Gokhale.jpg 100 विजय गोखलेविदेश सचिव Vijay Gokhale Ajit Doval 2014.jpg 100 120 अजीत डोभालNational Security Advisor Ajit Doval
प्रमुख साझेदारी
2014 के बाद भारत की प्रमुख आधिकारिक साझेदारियों (देशों व संगठनों सहित) की वर्षवार मास्टर सूची दी गई है। इसमें Strategic, Comprehensive Strategic, Green Strategic, Economic, Technology और अन्य प्रमुख उन्नत साझेदारी ढाँचे शामिल हैं।
+ भारत की प्रमुख आधिकारिक साझेदारियाँ (2014 के बाद) क्रमांक साझेदार साझेदारी का प्रकार वर्ष चित्र क्रमांक साझेदार साझेदारी का प्रकार वर्ष चित्र1जापानविशेष रणनीतिक एवं वैश्विक साझेदारी2014250px17यूरोपीय संघव्यापार एवं प्रौद्योगिकी परिषद20222सेशेल्सरणनीतिक साझेदारी201518संयुक्त अरब अमीरातव्यापक आर्थिक साझेदारी समझौता (CEPA)20223मंगोलियारणनीतिक साझेदारी201519I2U2आर्थिक एवं प्रौद्योगिकी साझेदारी20224बांग्लादेशरणनीतिक साझेदारी201520मिस्ररणनीतिक साझेदारी20235सिंगापुररणनीतिक साझेदारी201521तंज़ानियारणनीतिक साझेदारी20236संयुक्त अरब अमीरातरणनीतिक साझेदारी201522इटलीरणनीतिक साझेदारी20237वियतनामव्यापक रणनीतिक साझेदारी201623यूनानरणनीतिक साझेदारी20238इज़राइलरणनीतिक साझेदारी201724EFTAव्यापार एवं आर्थिक साझेदारी समझौता (TEPA)20249रवांडारणनीतिक साझेदारी201725पोलैंडरणनीतिक साझेदारी202410इंडोनेशियाव्यापक रणनीतिक साझेदारी201826ब्रुनेईउन्नत साझेदारी202411फ़्रांसउन्नत रक्षा एवं हिंद-प्रशांत सहयोग201827कुवैतरणनीतिक साझेदारी202412अर्जेंटीनारणनीतिक साझेदारी201929फ़िलीपीन्सरणनीतिक साझेदारी202513ऑस्ट्रेलियाव्यापक रणनीतिक साझेदारी202030थाईलैंडरणनीतिक साझेदारी202514डेनमार्कहरित रणनीतिक साझेदारी202031सिंगापुरव्यापक रणनीतिक साझेदारी रोडमैप202515दक्षिण कोरिया व्यापक रणनीतिक साझेदारी रोडमैप22 अप्रैल 2026Joint Strategic Vision for India–ROK Special Strategic Partnership https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/41066 Ministry of External Affairs, Government of India 13 June 202632स्वीडनव्यापक रणनीतिक साझेदारी रोडमैप17 मई 2026Joint Action Plan 2026–2030 for the implementation of the India-Sweden Strategic Partnership https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/41173 Ministry of External Affairs, Government of India 13 June 202616यूरोपीय संघकनेक्टिविटी साझेदारी202133साइप्रसरणनीतिक साझेदारी202628क़तररणनीतिक साझेदारी202534नीदरलैंडव्यापक रणनीतिक साझेदारी रोडमैप16 मई 2026Roadmap of India-Netherlands Strategic Partnership (2026–2030) https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/41161 Ministry of External Affairs, Government of India 13 June 2026
वर्ष 2014 के बाद भारत के प्रमुख व्यापार समझौते (Modi सरकार)
+ 2014 के बाद भारत द्वारा हस्ताक्षरित प्रमुख FTA/CECA/CEPA क्रम देश समझौता हस्ताक्षर तिथि प्रभावी तिथि स्थिति चित्र 1 मॉरीशस CECPA 22 फरवरी 2021 1 अप्रैल 2021 लागू250px 2 संयुक्त अरब अमीरात CEPA 18 फरवरी 2022 1 मई 2022 लागू250px 3 ऑस्ट्रेलिया ECTA 2 अप्रैल 2022 29 दिसंबर 2022 लागू250px 4 आइसलैंड EFTA TEPA 10 मार्च 2024 1 अक्टूबर 2025 लागू (EFTA समूह) 250px 5 Liechtenstein EFTA TEPA 10 मार्च 2024 1 अक्टूबर 2025 लागू (EFTA समूह) 250px 6 नॉर्वे EFTA TEPA 10 मार्च 2024 1 अक्टूबर 2025 लागू (EFTA समूह) 250px 7 स्विट्ज़रलैंड EFTA TEPA 10 मार्च 2024 1 अक्टूबर 2025 लागू (EFTA समूह) 250px 8 यूनाइटेड किंगडम CETA 24 जुलाई 2025 लागू नहीं अनुमोदन लंबित 250px 9 न्यूज़ीलैंड FTA 17 दिसंबर 2025 लागू नहीं अनुमोदन लंबित 250px 10 ओमान CEPA 18 दिसंबर 2025 लागू नहीं अनुमोदन लंबित 250px
निष्कर्ष:
पूरी तरह लागू समझौते: मॉरीशस, संयुक्त अरब अमीरात, ऑस्ट्रेलिया + EFTA (4 देश 2025 से)
लंबित समझौते: यूनाइटेड किंगडम, न्यूज़ीलैंड, ओमान
Modi सरकार के दौरान भारत ने विकसित अर्थव्यवस्थाओं के साथ “नए युग के व्यापार समझौते” किए।
प्रमुख पहल
right|thumb|300px|जुलाई २०१७ में जी-२० हैम्बर्ग शिखर सम्मेलन में अमेरिका के राष्ट्रपति ड्नाल्ड ट्रम्प के साथ नरेन्द्र मोदी
पूरब में करो (act east policy)
सबसे पहले पड़ोसी (नीति)
हिन्द महासागर में पहुँच (Indian Ocean outreach)
मौसम परियोजना
प्रशान्त महासागरीय द्वीपों के साथ सम्बन्ध
सन्दर्भ
इन्हें भी देखें
भारत के वैदेशिक सम्बन्ध
बाहरी कड़ियाँ
Azhar's designation most successful foreign policy initiative under Modi, says Goyal (मई २०१९)
Will India vote for a PM who gave new pace to foreign policy?
सुषमा स्वराज बोलीं- PM मोदी की विदेश नीति से OIC में अलग-थलग पड़ गया पाकिस्तान (अप्रैल २०१९)
‘नरेन्द्र मोदी का उत्साह और विदेश नीति के प्रति जुनून आखिरी बार नेहरू में देखा गया था’ (जनवरी २०१९)
'पहले भारत' के सिद्धांत पर चल रही विदेश नीति : मोदी (जनवरी २१०९)
मोदी के चार साल : विदेश नीति की सफलताएँ और कमियां(जून २०१८)
इक्कीसवीं सदी में भारतीय विदेश नीति
मोदी राज में कैसे बदल रही है भारत की विदेश नीति और भविष्य की राह
मोदी के नेतृत्व में वैचारिक बैसाखियों से मुक्त होती विदेश नीति ( अक्टूबर २०२० ; हर्ष वी पन्त)
श्रेणी:नरेन्द्र मोदी सरकार