411 REFERENCE · Wikipedia
भारत में लौह इस्पात उद्योग
Reference material by Wikipedia contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
भारत में लौह इस्पात उद्योग भारत के आधुनिक काल का सबसे पहले शुरु होने वाले उद्योगों में से एक है। जनवरी 2019 में जापान के बाद भारत दूसरा सबसे बड़ा इस्पात उत्पादक देश बना।भारत का इस्पात उद्योग https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/auto-components/india-replaces-japan-as-second-top-steel-producer-worldsteel/67725232 live वर्ल्डस्टील के अनुसार 2018 में भारत का कच्चा इस्पात उत्पादन 106.5 टन था। यह उत्पादन 2017 में 101.5 टन था। जापान ने वर्ष 2018 में 104.3 मीट्रिक टन का अर्थात् वर्ष 2017 की तुलना में 0.3% कम उत्पादन किया। इस उद्योग ने कुल तैयार इस्पात का 82.68 मिलियन टन और कच्चे लोहे का 9.7 मिलियन टन उत्पादन किया। भारत में अधिकांश लोहा और इस्पात लौह अयस्क से उत्पादित किया जाता है।http://steel.gov.in/overview.htm एन ओवरव्यू ऑफ़ स्टील सैक्टर - इस्पात मंत्रालय, भारत सरकार Steel.gov.in 1992-01-16 3 जून 2023 dead https://web.archive.org/web/20160107003258/http://www.steel.gov.in/overview.htm 7 January 2016 dmy-all 1970 और 1980 के दशक में अधिकांश इस्पात कंपनियों जैसे- जेएसडब्ल्यू स्टील, भूषण स्टील आदि की स्थापना की गई थी। भारतीय इस्पात उद्योग को क्रमशः 1991 और 1992 में लाइसेंस मुक्त तथा नियंत्रण मुक्त कर दिया गया था। सैटिंग अप ऑफ़ स्टील प्लांट https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=71609 3 जून 2023 pib.gov.in
इस्पात संयंत्र
इस्पात संयंत्र दो प्रकार के होते हैं - लघु इस्पात संयंत्र और एकीकृत इस्पात संयंत्र। देश का लगभग आधा इस्पात मध्यम और छोटे उद्यमों द्वारा उत्पादित किया जाता है।https://www.livemint.com/industry/manufacturing/slump-in-steel-sector-spreads-to-small-medium-companies-1568661627422.html इस्पात क्षेत्र में मंदी छोटी, मध्यम कंपनियों तक फैलीं थॉमस तान्या 17 सितंबर 2019 Mint en 3 जून 2023 भारत में 50 से अधिक लौह तथा इस्पात उद्योग हैं।
नाम स्था. वर्ष स्थान प्रचालकअंकुर इंडस्ट्रीज इंटीग्रेटेड स्टील प्लांट 2023गोरखपुर, उत्तर प्रदेशअंकुर उद्योग लिमिटेडमिश्र धातु इस्पात संयंत्र 1965दुर्गापुर, पश्चिम बंगालसेलभिलाई इस्पात संयंत्र 1955भिलाई, छत्तीसगढ़सेलबोकारो स्टील प्लांट 1964बोकारो स्टील सिटी, झारखंडसेलचंद्रपुर फेरो एलॉय प्लांट 1974चंद्रपुर, महाराष्ट्रसेलदुर्गापुर इस्पात कारखाना 1959दुर्गापुर, पश्चिम बंगालसेलइलेक्ट्रोस्टील लिमिटेड (ईएसएल) 2011बोकारो स्टील सिटी, झारखंडवेदांत संसाधनएस्सार स्टील इंडिया लिमिटेड 2005हजीरा, गुजरातआर्सेलर मित्तलइस्को स्टील प्लांट 2007आसनसोल, पश्चिम बंगालसेलJSL स्टेनलेस https://web.archive.org/web/20230206163734/https://www.jslstainless.com/about-us/#Home 6 फ़रवरी 2023 https://www.thehindubusinessline.com/news/jindal-stainless-enhances-capacity-to-3-mtpa/article66784589 .ईसीई 1970जाजपुर, ओडिशा जिंदल स्टेनलेस लिमिटेडजिंदल स्टील एंड पावर लिमिटेड 1990रायगढ़, छत्तीसगढ़जिंदल स्टील एंड पावरजिंदल स्टील एंड पावर लिमिटेड 1979अंगुल, ओडिशाजिंदल स्टील एंड पावरजेएसडब्ल्यू स्टील1994 होसपेट, बेल्लारी, कर्नाटक जेएसडब्ल्यू स्टील लिमिटेडजेएसडब्ल्यू स्टील 1982तारापुर, बोइसर, महाराष्ट्रजेएसडब्ल्यू स्टीलजेएसडब्ल्यू स्टील स्पेशल एलॉय स्टील प्लांट 2004सलेम, तमिलनाडुजेएसडब्ल्यू स्टीलजेएसडब्ल्यू इस्पात स्पेशल प्रोडक्ट्स लिमिटेड 1990रायपुर, छत्तीसगढ़जेएसडब्ल्यू इस्पात स्पेशल प्रोडक्ट्स लिमिटेडजेएसडब्ल्यू इस्पात स्पेशल प्रोडक्ट्स लिमिटेड 1994रायगढ़, छत्तीसगढ़जेएसडब्ल्यू इस्पात स्पेशल प्रोडक्ट्स लिमिटेडजेएसडब्ल्यू स्टील1994 डोल्वी, धर्मतार, महाराष्ट्रजेएसडब्ल्यू इस्पात स्टीलJSW भूषण पावर एंड स्टील लिमिटेड2005 संबलपुर, उड़ीसाजेएसडब्ल्यू स्टील लिमिटेडमेकॉन (कंपनी) 1959 रांची, झारखंडमेकॉन (कंपनी)नगरनार इस्पात संयंत्र 2019 जगदलपुर, छत्तीसगढ़नगरनार स्टील प्लांटनीलाचल इस्पात निगम लिमिटेड1982 कलिंगनगर, उड़ीसाएमएमटीसी लिमिटेड राउरकेला इस्पात कारखाना1959 राउरकेला, ओडिशा सेल सलेम स्टील प्लांट 1981 सलेम, तमिलनाडु, तमिलनाडु सेल स्टील एक्सचेंज ऑफ इंडिया लिमिटेड1999श्रीरामपुरम गांव, आंध्र प्रदेश स्टील एक्सचेंज ऑफ इंडिया लिमिटेड टाटा स्टील लिमिटेड 1912 जमशेदपुर, झारखंडटाटा स्टील टाटा स्टील लिमिटेड2016 कलिंगनगर, ओडिशा टाटा इस्पात टाटा स्टील लिमिटेड1987 मेरामंडली,ढेंकानाल, ओडिशा टाटा स्टील बीएसएलवीसा स्टील प्लांट https://web.archive.org/web/20230511123438/https://www.visasteel.com/ 11 मई 2023 1996कलिंगनगर, ओडिशावीसा स्टीलविशाखापट्टनम इस्पात कारखाना 1982विशाखापत्तनम, आंध्र प्रदेशराष्ट्रीय इस्पात निगम लिमिटेडविश्वेश्वरैया लौह एवं इस्पात कारखाना 1923भद्रावती, कर्नाटकसेल
राष्ट्रीय इस्पात नीति
राष्ट्रीय इस्पात नीति - 2005 का भारत में विश्व स्तर का एक आधुनिक और कुशल इस्पात उद्योग स्थापित करने का दीर्घकालिक लक्ष्य है। इसमें न केवल लागत, गुणवत्ता और उत्पाद मिश्रण के संदर्भ में बल्कि दक्षता और उत्पादकता के संदर्भ में भी वैश्विक प्रतिस्पर्धात्मकता हासिल करने पर बल दिया गया है। नीति का लक्ष्य 2004-05 के 38 मिलियन टन के स्तर से 2019-20 तक प्रति वर्ष 100 मिलियन मीट्रिक टन से अधिक इस्पात प्राप्त करना था। इसमें 2004-05 से लगभग 7.3% प्रति वर्ष की वार्षिक वृद्धि निहित थी।
सन्दर्भ
श्रेणी:उद्योग
श्रेणी:लोहा
श्रेणी:भारत में इस्पात उद्योग