411 REFERENCE · Wikibooks
South American Animal Names/Turtles
Reference material by Wikibooks contributors. This retains its source identity and is not 411 news reporting.
Tortoise
Scientific name: Chelonoidis
Portuguese common name: jabuti
Spanish common name:
The Portuguese/Tupi term jabuti refers to both the red-footed tortoise and yellow-footed tortoise.
Form Language Family Source Portuguese gloss Notes *hikʊri, *hikʊli Proto-Arawak Arawak Ramirez 2020 jabuti *wɨɾV Proto-Pidjanan Arawak Meira 2019 jabuti *iikʊ[-ri] / eekʊ[-ri] Proto-Japurá-Colombia Arawak Ramirez 2020 jabuti *bĩ̂c Proto-Makú Oriental Nadahup Martins 2005 jabuti *bãtuk’ Proto-Makú Oriental Nadahup Martins 2005 jabuti kugmax xexka Maxakali Jê Antunes 1999 jabuti bzieko Djeoromitxi Jê Ribeiro 2008 jabuti miako Arikapu Jê Ribeiro 2008b jabuti *mi.ku Proto-Jabuti Jê Nikulin 2020 jabuti *jaßoti Proto-Tupi-Guarani Tupi Mello 2000 jabuti ˈpokʔa Tupari Tupi Alves 2004 jabuti ðowots-éte Warázu Tupi Ramirez 2017 jabuti [-éte ‘verdadeiro’] txautxía Piripkura Tupi Santos, Candor & Cabral 2017 jabuti (Geochelone spp.) *kurica Proto-Taranoan Carib Meira 1998 jabuti *ʂawɨ Proto-Pano Pano Oliveira 2014 jabuti yawarí Matanawi Mura Nimuendajú 1925 jaboti kasiuri, kasi-uri Mura Mura Hanke 1950 jaboti íkuli Sikuani Guahibo Ramirez 2020 jabuti *kowasa Proto-Arawá Arawa Dixon 2004 jabuti ûhuri Tukano Tukano Ramirez 1997 jabuti pl. ûhuria. ûhuri-wi’i casa de quatro águas. ha³ti³ka³yu³yah³wxat³su² Nambikwara Nambikwara Kroeker 1996 jabuti comestível kiluma Sabanê Nambikwara Antunes 2004 jabuti ˌto∙ɾo∙ʎaˈsaj; ˌto∙ɾo∙ʎiˈmãʒ∙toj Sanuma Yanomami Autuori 2013 jabuti añamurí, namurí, sakokoche Ayamán Jirajara Oramas 1916 jabuti ʃibero / sibero Arara do Rio Branco Arara Hargreaves 2007 jaboti iyawricha Záparo Záparo Beier et al. 2014 jabuti bā́umi Omurano Omurano Tessmann 1930, in O'Hagan 2011 jabuti txhaka Yatê Yatê Sá 2000 jabuti kẽwẽ Kwazá Kwazá Manso 2013 jabuti ĩkũkũ Kanoê Kanoê Bacelar 2010 jabuti ikuwy (ikuli) Mỹky Irantxe Monserrat 2010 jaboti ikuwy (ikuli) Mỹky Irantxe Monserrat & Amarante 1995 jaboti wiktsabo Rikbaktsa Jê Tremaine 2007 jabuti mih-pö̀g Hupda Nadahup Ramirez 2006 jabuti *mboKʔa Proto-Tupari Tupi Nikulin & Andrade 2020 jabuti CT míh Yuhup Nadahup Silva & Silva 2012 jabuti kawuhbu Kanamari Katukinan Ishy 2018 jabuti háy-míh Yuhup Nadahup Silva & Silva 2012 jabuti-do-pé-amarelo, quelônio da família dos testudinídeos, Geochelone denticulata ðowotsɨ-pére Warázu Tupi Ramirez 2017 jabuti-aperema *bɑ Proto-Jê Meridional Jê Jolkesky 2010 jabuticaba totori Yanomame Yanomami Emiri 1987 jabuti-com-manchas-amarelas (Geochelone denticulata) wakatoxi Yanomame Yanomami Emiri 1987 jabuti-com-manchas-vermelhas omâ-uu Tukano Tukano Ramirez 1997 jabuti-machado pl. omâ-uua. kiripasa-ipiri-pa’i Aikanã Aikanã Silva 2012 jabuti-machado ha³ti³ka² yãi³ki³su² Nambikwara Nambikwara Kroeker 1996 jabuti-vermelho diameter 15 cm, não comestível kẽwẽ-kiɁɨ̃hɨ̃ Kwazá Kwazá Manso 2013 jabuti-piranga kiripasa-hadinakapa’i Aikanã Aikanã Silva 2012 jabuti-piranga
Yellow-spotted river turtle
Scientific name: Podocnemis unifilis
Portuguese common name: tracajá
Spanish common name:
Form Language Family Source Portuguese gloss Notes miako mbi ɨ də Arikapu Jê Ribeiro 2008b tracajá (literalmente, jabuti d'água) mypopok Karitiana Tupi Landin 2005 tracajá ˈpokʔa.taˈra Tupari Tupi Alves 2004 tartaruga, tracajá lit. jabuti largo *towaː Proto-Chapakura Chapakura Angenot 1997 tartaruga, tracaja, jabuti; tambor de caucho *hála Proto-Guahibo Guahibo Christian & Matteson 1972 tracajá hara Sikuani Guahibo Ramirez 2020 tracajá (dzoʔdzo) Proto-Witoto Witoto Aschmann 1993 tracajá apiari Yanomame Yanomami Emiri 1987 tracajá (Podocnemis unifilis) [biˈwa] Arara do Rio Branco Arara d'Angelis 2010 tracajá ümtsǘjmü Muniche Muniche David et al. 2009 tracajá tariatɕa Urarina Urarina Olawsky 2007 tracajá tšaṛápa Omurano Omurano Tessmann 1930, in O'Hagan 2011 tracajá tsul Trumai Trumai Guirardello-Damian 2011b tracajá kẽwẽdori Kwazá Kwazá Manso 2013 tracajá kiripasa-zedoa-resa-pa’i Aikanã Aikanã Silva 2012 tracajá ĩkũkũtä Kanoê Kanoê Bacelar 2010 tracajá
Matamata
Scientific name: Chelus fimbriata
Portuguese common name: matamatá, mata-matá
Spanish common name:
Not to be confused with a plant also called matamatá in Portuguese.
Form Language Family Source Portuguese gloss Notes kihpi Kanamari Katukinan Ishy 2018 matamata (tipo de jabuti) ˈpokʔa.eˈropʔa Tupari Tupi Alves 2004 matamatá lit. jabuti que não presta ðowots-ä́päi, ðowots-ópoi Warázu Tupi Ramirez 2017 matamatá [-äpäi ‘torto’ (?)] sipi-sööm Yuhup Nadahup Silva & Silva 2012 matamatá, quelônio da família dos quelídeos, Chelus fimbriatus
Sources